Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije (IFIMES)[1] iz Ljubljane, redovno prati i analizira događaje na Bliskom istoku, Balkanu i po svijetu. U svom istraživanju, IFIMES ocjenjuje da nedavna posjeta predsjednika Republike Srbije Aleksandra Vučića Kini predstavlja ulazak u novu fazu srpsko-kineskog strateškog partnerstva, u kojoj tehnologija, robotika i umjetna inteligencija postaju ključni pokretači odnosa, nadilazeći značaj tradicionalnih infrastrukturnih projekata. Istovremeno, Srbija kroz intenziviranje saradnje sa Kinom nastoji dodatno ojačati svoju regionalnu geopolitičku poziciju i profilisati se kao tehnološko i logističko čvorište Zapadnog Balkana. U tom kontekstu, iz sveobuhvatne analize „Srbija – Kina 2026: Tehnološko partnerstvo, geopolitičko pozicioniranje i nova faza kineskog prisustva na Zapadnom Balkanu“ izdvajaju se ključni i najrelevantniji nalazi koji ukazuju na strateški značaj i dugoročne implikacije daljeg razvoja srpsko-kineskih odnosa.
Višednevna zvanična posjeta predsjednika Republike Srbije Aleksandra Vučića Kini, realizovana od 24. do 28. maja 2026. godine, predstavlja jednu od politički i ekonomski najznačajnijih bilateralnih aktivnosti Srbije u posljednjih nekoliko godina. Sama činjenica da je riječ o najdužoj bilateralnoj posjeti koju je Vučić ostvario tokom svog predsjedničkog mandata svjedoči o visokom stepenu političkog povjerenja između Beograda i Pekinga, ali i o sve intenzivnijem strateškom pozicioniranju Srbije unutar kineske globalne ekonomske, tehnološke i geopolitičke arhitekture.
Posjeta se odvija u periodu ubrzane transformacije međunarodnog sistema, obilježenog postepenim pomjeranjem težišta globalne moći prema Aziji i jačanjem multipolarnih tendencija. Istovremeno, Kina nastavlja svoju tranziciju od globalne proizvodne sile prema statusu vodećeg centra visokih tehnologija, umjetne inteligencije, robotike, digitalne infrastrukture i naprednih industrijskih kapaciteta, čime dodatno učvršćuje svoju poziciju jednog od ključnih aktera savremenog međunarodnog poretka.
Posebnu geopolitičku težinu Vučićevoj posjeti Pekingu daje činjenica da je uslijedila neposredno nakon simbolički veoma značajnih susreta kineskog rukovodstva sa američkim predsjednikom Donaldom Trumpom i ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom. Ti susreti su u velikoj mjeri označili novu fazu redefiniranja globalnih odnosa moći i oblikovanja buduće arhitekture međunarodnog sistema. U tom širem kontekstu Srbija, iako srednje velika država u međunarodnim okvirima, posredno ulazi u diplomatski prostor u kojem se oblikuju ključni parametri nastajućeg multipolarnog poretka. Sama činjenica da je Peking ubrzo nakon susreta sa liderima dvije najveće svjetske vojne sile posvetio značajnu pažnju predsjedniku Srbije ukazuje na rastući strateški značaj Beograda u kineskoj politici prema Evropi i Zapadnom Balkanu.
U takvim okolnostima Srbija nastoji da se afirmiše kao regionalno tehnološko, logističko i investiciono čvorište te kao najvažniji kineski partner na Zapadnom Balkanu. Posjeta stoga prevazilazi okvir klasičnog diplomatskog događaja i predstavlja jasan signal ambicije Srbije da iz faze pretežno infrastrukturnog korisnika kineskog kapitala postepeno pređe u fazu tehnološkog partnera, proizvodne baze i regionalne platforme nove industrijske ere.
Kina danas predstavlja najvažnijeg vanevropskog trgovinskog i finansijskog partnera Srbije, što je dodatno potvrđeno stupanjem na snagu Sporazum o slobodnoj trgovini između Srbije i Kine 1. jula 2024. godine. Sporazum predviđa postepeno ukidanje ili smanjenje carina na približno 20.000 proizvoda koji se razmjenjuju između dvije zemlje, stvarajući znatno povoljnije uslove za dalji rast trgovinske razmjene, investicija i industrijske saradnje.
Ukupna godišnja robna razmjena između Srbije i Kine trenutno se procjenjuje na između 6,5 i 7,5 milijardi američkih dolara. Izvoz Srbije u Kinu premašuje jednu milijardu dolara, dok uvoz iz Kine prelazi 5,5 milijardi dolara, što ukazuje na značajan trgovinski disbalans, ali istovremeno potvrđuje rastuću integraciju Srbije u kineske proizvodne i distributivne lance. Kina se već nekoliko godina nalazi među pet najvećih stranih investitora u Srbiji, dok se procijenjena vrijednost kumulativnih kineskih direktnih stranih investicija kreće između tri i pet milijardi eura, zavisno od metodologije obračuna.
Najznačajnija kineska ulaganja koncentrisana su u sektorima rudarstva, industrije, energetike i infrastrukture. Posebno se izdvajaju investicije kompanije Zijin Mining u Boru i Majdanpeku, ulaganja kompanije Linglong Tire u Zrenjaninu, kao i infrastrukturni i digitalni projekti koje realizuju Huawei i China Road and Bridge Corporation. Prema dostupnim procjenama, između 35 i 45 posto kineskih ulaganja odnosi se na rudarstvo i metalurgiju, 25 do 30 posto na infrastrukturne projekte, 20 do 25 posto na industrijsku proizvodnju, dok sektor informaciono-komunikacionih tehnologija i digitalnih inovacija i dalje učestvuje sa manje od deset posto ukupnih investicija.
Upravo zbog toga jedan od strateških prioriteta buduće saradnje trebalo bi da bude značajno povećanje kineskih ulaganja u istraživanje i razvoj, centre za umjetnu inteligenciju, digitalne inovacije i visoke tehnologije. Dugoročna održivost srpsko-kineskog partnerstva neće zavisiti isključivo od obima trgovine i investicija, već i od sposobnosti da se saradnja transformiše iz modela zasnovanog na kapitalnim ulaganjima i infrastrukturi u model koji podrazumijeva transfer znanja, tehnološki razvoj i zajedničko stvaranje inovacionih kapaciteta.
Nakon ove posjete postavljen je ambiciozan cilj povećanja ukupne robne razmjene na 10 milijardi američkih dolara godišnje. Takva projekcija potvrđuje jasnu političku volju obje strane da nastave produbljivanje ekonomskih odnosa i izgrade novu fazu strateškog partnerstva, u kojoj bi tehnološka saradnja, digitalna transformacija i inovacioni razvoj mogli postati jednako važni kao tradicionalni infrastrukturni i industrijski projekti koji su do sada dominirali srpsko-kineskim odnosima.
Dosadašnja saradnja Srbije i Kine dominantno se zasnivala na infrastrukturnim projektima, energetici, rudarstvu i teškoj industriji. Međutim, posljednja posjeta pokazuje jasan zaokret prema tehnološkoj saradnji, digitalizaciji i robotici.
Vučićeve izjave o budućnosti robotike i umjetne inteligencije ne mogu se posmatrati samo kao političke poruke namijenjene domaćoj javnosti, već i kao refleksija kineskog modela razvoja kojeg Srbija nastoji djelimično da preuzme i prilagodi vlastitim okolnostima. Posebno se izdvaja najava početka proizvodnje robota u Šapcu već u julu 2026. godine, što vlasti predstavljaju kao strateški tehnološki iskorak Srbije u odnosu na region.
Ključno pitanje, međutim, neće biti samo da li će prvi robot izaći iz fabrike, već u kojoj mjeri će u njega biti ugrađeni domaće znanje, domaći inženjeri, lokalni dobavljači i nacionalna intelektualna svojina. Ukoliko Srbija ostane isključivo prostor za sklapanje stranih tehnologija, efekti će biti ograničeni; ali ako, uz kineske investicije, uspije razviti istraživačke centre, obrazovne programe i domaći lanac dobavljača, ova saradnja može prerasti u stvarnu industrijsku modernizaciju i dugoročni tehnološki iskorak.
Na simboličkom nivou, Vučićeva formulacija da će „Srbija otići u nebesa kada prvi robot izađe iz fabrike“ pokazuje da vlast tehnološku modernizaciju nastoji predstaviti kao novu razvojnu paradigmu države.
U tom kontekstu treba posmatrati i sastanke sa kineskim tehnološkim gigantima kao što su AVIC, CASIC, CASC, CETC i NORINCO. Iako dio ovih kompanija djeluje u civilnom sektoru, značajan broj njih pripada kineskom vojno-industrijskom i dual-use tehnološkom kompleksu.
To ukazuje da saradnja Srbije i Kine sve više izlazi iz okvira klasične ekonomske razmjene i dobija širu tehnološku, bezbjednosnu i geostratešku dimenziju.
Kineski interes za Srbiju proizlazi iz nekoliko strateških razloga.
Prvo, Srbija predstavlja najvažnije kinesko ekonomsko uporište na Zapadnom Balkanu.
Drugo, raspolaže relativno razvijenom transportnom infrastrukturom i centralnom geografskom pozicijom koja omogućava distribuciju kineskog kapitala prema evropskom tržištu.
Treće, Beograd vodi izrazito pragmatičnu vanjsku politiku, koja Kini omogućava dugoročno institucionalno prisustvo bez političkih ograničenja kakva postoje u pojedinim državama članicama Evropske unije.
U tom kontekstu, posebno je značajno da kineske kompanije Srbiju sve više posmatraju kao proizvodnu, logističku i tehnološku bazu, a ne isključivo kao tržište ili infrastrukturni koridor. Najave novih investicija u Šidu i Zrenjaninu, kao i potencijalna ulaganja u vrijednosti od nekoliko stotina miliona eura, ukazuju na nastavak dugoročne ekonomske konsolidacije kineskog prisustva u Srbiji.
Za Kinu, Srbija nije samo tržište od nekoliko miliona stanovnika; njena strateška vrijednost proizlazi prije svega iz geopolitičkog položaja. Ona je politički otvorena prema Pekingu, geografski smještena na ulazu u evropski prostor i institucionalno dovoljno fleksibilna da prihvati projekte koje mnoge članice Evropske unije danas posmatraju s višim stepenom opreza. Tome dodatno doprinosi i potpisivanje 23 bilateralna sporazuma u različitim oblastima tokom posjete predsjednika Vučića.
Sastanci sa kompanijama kao što su Zijin, Linglong, TBEA i Guannan Group potvrđuju kontinuitet kineskog interesa za strateške sektore, uključujući rudarstvo, energetiku, industrijske parkove, logistiku i visoke tehnologije.
Tokom posjete posebno je naglašen koncept „čeličnog prijateljstva“ Srbije i Kine, koji ima snažnu političku funkciju i predstavlja dio šire kineske diplomatske strategije izgradnje dugoročnih partnerskih mreža.
Vučićevo insistiranje na ličnom odnosu sa kineskim predsjednikom Xi Jinpingom, kao i simbolika dodjele kineskog odlikovanja, imaju za cilj da potvrde specijalni status Srbije u okviru kineske regionalne politike. Predsjednik Aleksandar Vučić je tokom posjete Pekingu od kineskog predsjednika Xi Jinpinga dobio odlikovanja „Medalju prijateljstva Narodne Republike Kine“, koja je jedno od od najviših kineskih državnih odlikovanja koje se dodjeljuje stranim državnicima i međunarodnim ličnostima za doprinos razvoju odnosa sa Kinom.
Istovremeno, kineska strana kroz ovakve odnose demonstrira sposobnost izgradnje stabilnih partnerstava izvan formalnih zapadnih savezništava i institucionalnih okvira. U geopolitičkom smislu, Srbija za Kinu predstavlja primjer države koja uspješno balansira između evropskih integracija, saradnje sa Sjedinjenim Američkim Državama, odnosa sa Rusijom i sve intenzivnijeg partnerstva sa Pekingom.
Produbljivanje srpsko-kineskih odnosa sve snažnije privlači pažnju Brisela i zapadnih centara moći, prije svega zbog sve izraženijeg kineskog prisustva u sektorima digitalne infrastrukture, energetike, nadzornih tehnologija i strateških industrija. U takvim okolnostima, od ključne je važnosti da Srbija ne bude percipirana kao država koja se geopolitički opredjeljuje između Kine i Evrope, već kao akter koji razvija kapacitet uravnoteženog i višeslojnog vanjskopolitičkog djelovanja.
U tom kontekstu, srpska pozicija se ne može svesti na pojednostavljenu dilemu „Kina ili Evropa“. Suštinsko pitanje jeste može li Srbija istovremeno koristiti kineski kapital, tehnologiju i tržište, a da pritom očuva evropski pravac, regulatornu usklađenost, institucionalnu transparentnost i vlastitu stratešku autonomiju. Upravo u tome leži srž savremene vanjske politike Srbije: ne u distanciranju od Evrope, već u nastojanju da se, u uslovima rastuće globalne fragmentacije, obezbijedi diverzifikacija razvojnih izvora i viši stepen strateške fleksibilnosti.
Evropska unija posljednjih godina nastoji smanjiti zavisnost od kineskih tehnoloških i industrijskih lanaca vrijednosti, dok Srbija istovremeno intenzivira saradnju upravo u tim sektorima. Time Beograd nastoji kapitalizirati konkurenciju velikih sila kako bi proširio vlastiti razvojni i politički manevarski prostor.
Ipak, takav pristup nosi i određene strukturne rizike. Pitanja potencijalne zavisnosti od kineskog kapitala, tehnološke asimetrije, standarda transparentnosti, kao i dugoročnih fiskalnih i ekoloških implikacija, ostaju nedovoljno adresirana. Dugoročno oslanjanje na kineske investicije i tehnologije može produbiti ekonomsku zavisnost Srbije, dok saradnja sa kineskim vojno-tehnološkim kompanijama može izazvati dodatne političke pritiske iz EU i NATO okvira.
Posebno osjetljivo ostaje pitanje transparentnosti pojedinih investicionih i infrastrukturnih aranžmana, kao i potencijalni ekološki efekti određenih industrijskih projekata kineskih kompanija u Srbiji.
Posjeta predsjednika Republike Srbije Aleksandra Vučića Kini potvrđuje da Srbija dosljedno nastavlja strategiju oslanjanja na multipolarni pristup međunarodnim odnosima. Beograd istovremeno nastoji očuvati evropski integracijski put, produbljivati strateško partnerstvo s Kinom, održavati energetske veze s Rusijom te zadržati otvorene i funkcionalne odnose sa Sjedinjenim Američkim Državama. Takav pristup uklapa se u vanjskopolitičku doktrinu predsjednika Vučića, zasnovanu na principu disperzije geopolitičkih i ekonomskih rizika, pri čemu se svjesno izbjegava oslanjanje na jednog dominantnog partnera, što se u savremenim međunarodnim odnosima smatra potencijalno ranjivom i dugoročno neodrživom strategijom.
U tom kontekstu Kina sve više postaje jedan od ključnih partnera Srbije u procesima industrijske modernizacije, digitalne transformacije i tehnološkog razvoja. Vučićevo insistiranje na robotici, umjetnoj inteligenciji, automatizaciji i naprednim tehnologijama jasno ukazuje na nastojanje državnog vrha da redefinira ekonomsku budućnost zemlje kroz koncept tehnološki napredne i inovacijski orijentirane države.
Ipak, otvoreno ostaje pitanje u kojoj će mjeri Srbija uspjeti transformirati kineske investicije u održivi domaći tehnološki i industrijski razvoj, a u kojoj će ostati prvenstveno platforma za širenje kineskog ekonomskog, tehnološkog i geopolitičkog utjecaja na prostoru Zapadnog Balkana i jugoistočne Evrope.
Ono što se već sada može zaključiti jeste da srpsko-kineski odnosi ulaze u novu razvojnu fazu u kojoj tehnologija, geostrategija, inovacije i industrijska transformacija postaju važniji od same infrastrukture i tradicionalnih investicionih projekata. Srbija se stoga nalazi pred izazovom koji nije primarno ideološke, već razvojne prirode: hoće li ostati prostor kroz koji prolaze strani kapital, tehnologije i interesi ili će uspjeti izgraditi vlastite razvojne kapacitete, unaprijediti domaću industrijsku bazu i ojačati svoju pregovaračku poziciju u međunarodnim odnosima.
Upravo u tome leži stvarni domet i dugoročni značaj srpsko-kineskog partnerstva. U novom globalnom poretku neće biti presudno samo ko finansira i gradi infrastrukturu, već prije svega ko razvija, posjeduje i kontroliše tehnologije koje oblikuju ekonomske procese, sigurnosne kapacitete i međunarodnu konkurentnost država.
Vučićeva višednevna i simbolički izuzetno značajna posjeta Pekingu u maju 2026. godine dodatno je učvrstila percepciju Srbije kao najvažnijeg strateškog partnera Kine na Zapadnom Balkanu. Istovremeno, pokazala je ambiciju Beograda da djeluje kao most između Istoka i Zapada, a ne kao geopolitički akter koji se trajno svrstava uz jednu stranu. U okolnostima ubrzanog formiranja multipolarnog međunarodnog poretka, Srbija se sve izrazitije pozicionira kao država koja primjenjuje doktrinu strateškog balansiranja, pri čemu ekonomski pragmatizam, infrastrukturna povezanost, tehnološka saradnja i diplomatska fleksibilnost postaju ključni instrumenti njene vanjske politike.
Takva proaktivna politika omogućava Srbiji da maksimalizira razvojne mogućnosti koje proizlaze iz saradnje s različitim centrima moći, ali istovremeno zahtijeva visok stepen političke vještine i institucionalne otpornosti kako bi se očuvala strateška autonomija i spriječilo pretvaranje ekonomskih partnerstava u instrumente političke zavisnosti. Upravo će sposobnost balansiranja između konkurentskih globalnih aktera predstavljati jedan od najvažnijih testova srpske vanjske politike u narednoj deceniji.
Ljubljana/Washington/Peking/Beograd, 1. juni 2026
[1] IFIMES – Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije sa sjedištem u Ljubljani, Slovenija, ima specijalni savjetodavni status pri Ekonomsko-socijalnom vijeću ECOSOC/UN, New York, od 2018.godine i izdavač je međunarodne naučne revije „European Perspectives“, link: https://www.europeanperspectives.org/en
