Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije (IFIMES)[1], sa sjedištem u Ljubljani, Slovenija, redovno analizira dešavanja na Bliskom istoku, Balkanu i drugim regijama širom svijeta. U svojoj analizi pod naslovom „Evropa se ponovo naoružava: Kraj strateške udobnosti“, penzionisani general Corneliu Pivariu ispituje duboku stratešku transformaciju koja se trenutno odvija u Evropi, gdje se kontinent udaljava od modela mira garantiranog izvana ka modelu u kojem sigurnost, vojna moć i strateška autonomija postaju centralni stubovi političkog i ekonomskog razvoja. U srcu ove transformacije stoji Njemačka, čije ponovno naoružavanje simbolizira ne samo kraj poslijeratnog evropskog poretka, već i nastanak nove multipolarne ere u kojoj je Evropa sve više primorana da preuzme odgovornost za vlastitu sigurnost i geopolitičku ulogu.
“Mir nije odsustvo sukoba, već ravnoteža snaga koja ga čini malo vjerovatnim.”
Posljednjih mjeseci, Evropa prolazi kroz duboku stratešku transformaciju, po značaju uporedivu s glavnim prekretnicama 20. stoljeća. Više od sedam decenija, evropski projekat je izgrađen na pretpostavci mira garantiranog izvana i relativne demilitarizacije. Danas, međutim, svjedočimo promjeni paradigme: sigurnost se vraća u središte političke konstrukcije, a vojna sila ponovo dobija svoj status legitimnog instrumenta moći – i ponovo postaje direktna odgovornost evropskih država.
Ova promjena paradigme odražava se i u diskursu evropskih lidera. Nedavne izjave francuskog predsjednika Emmanuela Macrona ukazuju na transformaciju u strateškoj percepciji na nivou Evropske unije. Njegovo upozorenje da Evropa doživljava „jedinstveni trenutak“ u kojem glavni globalni centri moći – uključujući tradicionalne saveznike – djeluju na načine koji su sve više neusklađeni s evropskim interesima sugerira kraj ere strateške udobnosti.
Ovo pozicioniranje označava značajan konceptualni prekid u evropskom strateškom razmišljanju. Po prvi put od kraja Hladnog rata, jedan od glavnih evropskih lidera implicitno sugeriše da Evropa više ne funkcioniše unutar stabilnog sigurnosnog okvira definisanog jasnom opozicijom između saveznika i protivnika, već unutar mnogo složenijeg okruženja u kojem je uhvaćena između više globalnih centara moći.
Ova konfiguracija uključuje ne samo strateške protivnike, već i tradicionalne partnere čiji izbori postaju manje predvidljivi. U ovim uslovima, ono što se narušava nije samo ravnoteža snaga, već i sama pretpostavka evropske strateške udobnosti, zasnovana na sigurnosti vanjskih garancija.
U ovom kontekstu, poziv na preuzimanje „evropskog trenutka“ i jačanje strateške autonomije više ne predstavlja samo političku ambiciju, već odgovor na stvarnost u kojoj se sigurnost više ne može prepuštati drugima. Za Evropu to znači prelazak iz ere implicitno pretpostavljene sigurnosti u onu u kojoj se sigurnost mora eksplicitno graditi.
U središtu ove transformacije stoji Njemačka - država koja je, više od bilo koje druge, simbolizirala poslijeratni poredak zasnovan na strateškoj suzdržanosti i ekonomskom primatu. Njen prelazak na ponovno naoružavanje nije samo prilagođavanje sigurnosne politike, već signal sistemske transformacije u evropskoj i globalnoj arhitekturi.
Ova transformacija nije se pojavila spontano. Ona je rezultat konvergencije dva glavna faktora koji su fundamentalno promijenili percepciju sigurnosti u Evropi. Prvi je rat u Ukrajini, koji je vratio konvencionalni sukob visokog intenziteta u neposrednu blizinu Evropske unije i otkrio granice sigurnosnog modela zasnovanog pretežno na indirektnom odvraćanju i zavisnosti od vanjskih garancija.[2] Drugi faktor leži u razvoju transatlantskih odnosa, gdje signali koji dolaze iz Sjedinjenih Američkih Država ukazuju na rekalibraciju globalnih prioriteta i smanjenje predvidljivosti strateškog angažmana prema Evropi.[3]
Na presjeku ova dva događaja - direktnog vanjskog pritiska i neizvjesnosti u vezi s tradicionalnim strateškim partnerom - Evropa je primorana da fundamentalno preispita svoju sigurnosnu arhitekturu.
Njemačka je decenijama namjerno njegovala ograničen strateški identitet, izbjegavajući preuzimanje vojne uloge koja je srazmjerna njenom ekonomskom potencijalu. Ovu opciju omogućila je dvostruka garancija koju je pružio međunarodni poredak nakon 1990. godine: sigurnost koju osiguravaju Sjedinjene Američke Države i evropska ekonomska integracija.
Danas su obje premise u ubrzanoj eroziji. S jedne strane, američki strateški angažman postaje sve nestabilniji, a politički signali iz Washingtona ukazuju na trend rekalibracije globalnih prioriteta. S druge strane, evropsko sigurnosno okruženje se značajno pogoršalo, a rat u Ukrajini vratio je konvencionalno ratovanje u neposrednu blizinu Evropske unije.
U tom kontekstu, Njemačka eksplicitno preuzima cilj da postane vodeća evropska konvencionalna vojna sila.[4] Brzo povećanje odbrambenih budžeta, modernizacija kapaciteta i širenje struktura snaga nisu privremene mjere, već komponente dugoročne strategije.
Ova reorijentacija Njemačke ne smije se tumačiti izolovano, već kao dio šireg evropskog trenda. Značajno je da strateški diskurs koji promovira Francuska - posebno kroz stavove koje je izrazio Emmanuel Macron - konvergira ka istom zaključku: Evropa više ne može funkcionirati isključivo kao ekonomski akter u svijetu u kojem se vojna sila vraća u prvi plan.
Razlika leži u činjenici da, dok Njemačka predstavlja stožer industrijskih i konvencionalnih kapaciteta, Francuska u jednačinu unosi stratešku i nuklearnu dimenziju, zajedno ocrtavajući moguću evropsku sigurnosnu arhitekturu u procesu definiranja.
Ključni element ove transformacije je njen sistemski karakter. Njemačko ponovno naoružavanje nije ograničeno samo na vojnu dimenziju, već uključuje duboko restrukturiranje ekonomije i industrije.
Preusmeravanje segmenata civilne industrije ka proizvodnji naoružanja, ulaganja u tehnologije dvojne namjene i integracija vojnih proizvodnih lanaca na evropskom nivou ukazuju na jasan trend: bezbjednost postaje centralni vektor ekonomskog razvoja i strateške konkurentnosti.
Ova evolucija odražava širu logiku specifičnu za sadašnje doba: u uslovima intenzivirane globalne konkurencije, države više ne mogu odvojiti ekonomiju od bezbjednosti. Industrijski kapaciteti ponovo postaju element strateške moći.
Trenutni proces ponovnog naoružavanja ne nastaje u vakuumu. On ima dublje korijene u ponovljenim pokušajima Evrope da izgradi vlastitu odbrambenu dimenziju. Inicijative poput projekata vojne saradnje, struktura povezanih sa konceptom EURODEFENCE i nedavnih programa poput SAFE i Readiness 2030[5] odražavaju kontinuitet brige za stratešku autonomiju.
Međutim, suštinska razlika u odnosu na prethodne faze leži u kontekstu. Ako su u prošlosti ove inicijative imale više tehnički ili deklarativni karakter, danas su vođene pritiskom geopolitičke stvarnosti.
U tom smislu, izjave Emmanuela Macrona dobijaju poseban značaj. Ideja da Evropa mora preuzeti vlastitu sigurnost više nije strateška opcija, već nužnost izvedena iz neizvjesnosti međunarodnog okruženja, uključujući i u odnosu na vlastite saveze.
Ponovno naoružavanje Njemačke dio je šireg procesa evropske militarizacije. Rastući odbrambeni budžeti, oživljavanje vojne industrije i intenzivirana sigurnosna saradnja odražavaju opći trend: Evropska unija pokušava izgraditi stvarnu stratešku autonomiju.
Međutim, ovaj proces također generira tenzije. S jedne strane, istočnoevropske države podržavaju jačanje vojnih sposobnosti, doživljavajući to kao dodatnu garanciju sigurnosti. S druge strane, postoji zabrinutost zbog moguće pojave njemačke hegemonije unutar Unije.
Dakle, Evropa se suočava sa strukturnim paradoksom: potreba za strateškim jedinstvom koegzistira s rizikom od unutrašnje fragmentacije - karakterističnom odlikom svih glavnih strateških prelaznih perioda.
Ovu dilemu dodatno pojačava fundamentalno pitanje u vezi s budućom arhitekturom evropske sigurnosti: u kojoj mjeri će ova konstrukcija uključivati ili isključivati aktere poput Ujedinjenog Kraljevstva i drugih evropskih država izvan Evropske unije.
U praksi, sigurnost kontinenta ne može se shvatiti strogo unutar institucionalnih granica Unije. Relevantne vojne sposobnosti, interoperabilnost i komandne strukture ostaju duboko povezane s NATO-om[6], dok uloga država poput Ujedinjenog Kraljevstva ili Norveške ostaje bitna.
Stoga se Evropa suočava ne samo s problemom ponovnog naoružavanja, već i s definiranjem funkcionalnog modela za integraciju sigurnosti – onog koji nadilazi institucionalne granice Unije i izbjegava stratešku fragmentaciju.
Trenutne transformacije ne mogu se razumjeti izvan globalnog konteksta. Ponovno naoružavanje Njemačke, uz slične događaje u drugim regijama (uključujući Aziju), signalizira kraj međunarodnog poretka izgrađenog nakon Drugog svjetskog rata.
Taj poredak počivao je na tri glavna stuba:
Danas se svaki od ovih stubova dovodi u pitanje. Svijet se progresivno rekonfigurira u multipolarni sistem[7], koji karakterizira strateška konkurencija, neizvjesnost i povratak klasične geopolitike.
Ponovno naoružavanje Evrope - a posebno Njemačke - ima višestruke implikacije.
Na unutrašnjem nivou, ono redefinira odnos između ekonomije, politike i sigurnosti, ubrzavajući transformaciju države u punopravnog strateškog aktera.
Na regionalnom nivou, ono mijenja ravnotežu snaga unutar Evropske unije, s potencijalom da generira i konsolidaciju i tenzije.
Na globalnom nivou, to doprinosi intenziviranju konkurencije među velikim silama, podstičući sigurnosnu dinamiku zasnovanu na odvraćanju i akumulaciji kapaciteta.
Evropa se ne naoružava samo kao odgovor na neposredne prijetnje, već kao reakcija na strukturnu transformaciju međunarodnog sistema. U svijetu u kojem vanjske garancije postaju neizvjesne, sigurnost se više ne može delegirati - ona se mora pretpostavljati.
Njemačka stoji u središtu ove transformacije. Njena strateška reorijentacija označava ne samo promjenu politike, već i redefiniranje njene historijske uloge.
U tom smislu, ponovno naoružavanje Evrope mora se shvatiti ne samo kao odgovor na prijetnje, već kao proces redefiniranja njenog strateškog identiteta.
U suštini, svjedočimo kraju jedne ere i početku druge. Ere u kojoj se mir više ne pretpostavlja, već se mora graditi - i održavati - kroz ravnotežu snaga, strateške volje i stvarne sposobnosti za djelovanje.
O autoru:
Corneliu Pivariu je visoko odlikovani general u penziji rumunske vojske. Osnovao je i dvije decenije vodio jedan od najuticajnijih časopisa o geopolitici i međunarodnim odnosima u Istočnoj Evropi, dvojezični časopis „Geostrategic Pulse“. General Pivariu je član Savjetodavnog odbora IFIMES-a.
Članak predstavlja stav autora i ne odražava nužno stav IFIMES-a.
Ljubljana/Brașov, 23.maj 2026
[1] IFIMES - Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije sa sjedištem u Ljubljani, Slovenija, ima specijalni konzultativni status pri Ekonomsko-socijalnim vijećem ECOSOC/UN od 2018.godine. i izdavač je međunarodne naučne revije „European Perspectives”, link: https://www.europeanperspectives.org/en
[2] Međunarodni institut za strateške studije (IISS), Vojna ravnoteža 2026, London, 2026; vidi također analize Centra za strateške i međunarodne studije (CSIS) o iscrpljujućoj prirodi rata između Rusije i Ukrajine.
[3] Pogledajte nedavne strateške debate i službene izjave u vezi s rekalibracijom angažmana SAD-a u Evropi, uključujući analize Brookings Instituta i Atlantskog vijeća (2024–2026).
[4] Savezno ministarstvo odbrane Njemačke (Bundesministerium der Verteidigung), programi modernizacije i povećanja budžeta za odbranu (2022–2026); vidi također razvoj događaja u vezi sa promjenom politike Zeitenwendea.
[5] Evropske inicijative za saradnju u oblasti odbrane uključuju projekte razvijene u okviru Zajedničke sigurnosne i odbrambene politike (CSDP), kao i nedavne programe usmjerene na jačanje industrijskih i operativnih kapaciteta (SAFE, Readiness 2030).
[6] NATO, strateški dokumenti i službene izjave u vezi s jačanjem istočnog boka i povećanjem obrambenih troškova (2024–2025).
[7] Pogledajte nedavne analize o tranziciji ka multipolarnom svjetskom poretku u publikacijama kao što su Foreign Affairs, The Economist i izvještaje Evropskog instituta za sigurnosne studije (EUISS) (2024–2026).
