Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije (IFIMES)[1] iz Ljubljane, redovno prati i analizira događaje na Bliskom istoku, Balkanu i po svijetu. IFIMES u svom istraživanju ocjenjuje Kosovo kao politički sistem koji ulazi u fazu dugotrajne i strukturalne nestabilnosti, u kojoj se izbori i institucionalne blokade međusobno reprodukuju umjesto da vode stabilizaciji. Poseban fokus stavljen je na ograničene kapacitete domaćih političkih aktera i međunarodnog faktora da uspostave održivu institucionalnu ravnotežu. U tom kontekstu, prijevremeni parlamentarni izbori 7. juna 2026. godine predstavljaju test sposobnosti Kosova da iz faze tranzicione nestabilnosti pređe u institucionalnu konsolidaciju. Iz istraživanja „Kosovo pred prijevremenim parlamentarnim izborima 2026: između institucionalne krize i ciklusa političke nestabilnosti“ izdvajaju se ključni nalazi i ocjene.
Prijevremeni parlamentarni izbori na Kosovu, zakazani za 7. juni 2026. godine, održavaju se u kontekstu produžene institucionalne krize, učestalih izbornih ciklusa i izražene političke polarizacije. Riječ je o trećem izbornom ciklusu u relativno kratkom periodu, što ukazuje na strukturnu nestabilnost političkog sistema i otežano formiranje stabilnih parlamentarnih većina. Istovremeno, to je i peti izborni proces u posljednjih 16 mjeseci, uključujući lokalne izbore.
Na izbore izlazi 22 političke stranke, među kojima tri srpske, kao i tri koalicije. Ukupan broj registrovanih birača iznosi 2.092.174, uključujući 131.800 prijavljenih u inostranstvu.
Prema popisu stanovništva iz 2024. godine, Kosovo ima 1.586.659 stanovnika, a razlika između broja birača i ukupne populacije reflektuje specifičnu demografsku strukturu, uključujući visok udio mladih bez biračkog prava. U tom kontekstu otvara se i rasprava o mogućem snižavanju starosne granice za glasanje na 16 godina.
Prema odluci Centralne izborne komisije (CIK), izbori će se održati u 38 opština na Kosovu i u 36 država širom svijeta, uz procijenjene troškove od oko 12 miliona eura.
Skupština Kosova ima 120 poslanika, od čega je 20 mandata rezervisano za manjinske zajednice: 10 za srpsku, tri za bošnjačku, dva za tursku, četiri za RAE zajednice i jedno za Gorance. Izborni prag za albanske stranke iznosi 5%, dok se ne primjenjuje na manjinske liste, a za formiranje većine potrebno je 61 poslaničko mjesto.
Ključni politički akteri ostaju Pokret Samoopredjeljenje (LVV) Albina Kurtija sa partnerima, Demokratski savez Kosova (LDK) Lumira Abdixhikua i Demokratska partija Kosova (PDK) Bedrija Hamze. Srpska lista, kao dominantni predstavnik kosovskih Srba uz podršku Beograda, te Alijansa za budućnosti Kosova (AAK) Ardiana Gjinija, imaju ograničen, ali politički relevantan uticaj.
Centralne političke figure ostaju Albin Kurti i njegov Pokret Samoopredjeljenje, koji cilja na više od 500.000 glasova, te Srpska lista kao ključni politički predstavnik srpske zajednice u institucijama Kosova.
Međunarodni faktor – prije svega EU, SAD i NATO – i dalje ima presudnu ulogu u oblikovanju političkih procesa, ali sve više djeluje u režimu upravljanja krizom, a sve manje u funkciji dugoročne institucionalne konsolidacije.
Kosovo ulazi u izborni ciklus 2026. godine nakon niza dubokih institucionalnih blokada, koje uključuju neuspjeh u formiranju stabilnih skupštinskih većina, dugotrajne poteškoće u izboru predsjednika, raspuštanje parlamenta uslijed ustavnih i proceduralnih kriza te učestalo održavanje prijevremenih izbora u kratkim vremenskim razmacima.
Ovakav obrazac ukazuje na politički sistem koji funkcioniše u stanju permanentne tranzicione nestabilnosti, u kojem izborni procesi sve rjeđe proizvode stabilnu i funkcionalnu vlast, a sve češće rezultiraju privremenim i promjenjivim konfiguracijama političke moći.
Nakon neuspjeha u izboru predsjednika države, politička situacija ulazi u novu fazu institucionalne neizvjesnosti, što je u skladu s ustavnim okvirom otvorilo prostor za prijevremene parlamentarne izbore zakazane za 7. juni 2026. godine. Kriza se odvija u kontekstu pojačanih političkih tenzija i produbljenih podjela između vlasti i opozicije, ali i u širem okviru složenih regionalnih i međunarodnih odnosa.
Izjava premijera Albina Kurtija, kojom opoziciju opisuje kao „staru“, „neefikasnu“ i u „slobodnom padu“, dodatno ilustrira dubinu političke polarizacije. Takva retorika doprinosi delegitimizaciji opozicionih aktera i otežava uspostavljanje minimalnog političkog konsenzusa neophodnog za stabilno funkcionisanje institucija.
Albin Kurti i Pokret Samoopredjeljenje (Vetëvendosje) ostaju centralna politička snaga na Kosovu, sa dominantnim uticajem na političke procese u zemlji.
Njegova pozicija može se sagledati kroz dvije ključne dimenzije. Prva je nacionalno-populistička mobilizacija, koja se ogleda u snažnoj podršci dijela biračkog tijela kroz naglašavanje državnog suvereniteta, tvrđi pristup prema Srbiji i diskurs borbe protiv korupcije i „starih elita“. Druga se odnosi na institucionalna ograničenja, uključujući nedostatak stabilnih koalicionih partnera, česte parlamentarne blokade i poteškoće u formiranju dvotrećinskih većina potrebnih za ključne odluke, uključujući izbor predsjednika Kosova.
Neizbor predsjednika Kosova, uslijed nedostatka dvotrećinske većine u Skupštini, predstavlja jedan od ključnih indikatora dublje institucionalne krize. U političkom sistemu Kosova predsjednička funkcija ima važnu ulogu u očuvanju stabilnosti i institucionalne ravnoteže, te njen izostanak dodatno generiše niz negativnih političkih posljedica.
U tom smislu, nepopunjavanje predsjedničke pozicije: produbljuje političku blokadu između vlasti i opozicije; povećava rizik od daljnje delegitimizacije državnih institucija; otvara prostor za produženu političku nestabilnost kroz uzastopne izborne cikluse.
U takvom kontekstu, premijer Albin Kurti nastoji narativno preusmjeriti odgovornost na opozicione aktere, sugerirajući da su novi izbori nužni kako bi se „proizvela nova opozicija“. Međutim, ovakav pristup nosi rizik dodatne erozije demokratske političke kulture, budući da implicira da izborni proces treba služiti preoblikovanju političkih protivnika, a ne primarno artikulaciji volje biračkog tijela.
Političku scenu Kosova već duže vrijeme karakteriše izražena polarizacija između vladajućih struktura i opozicionih partija. Takva polarizacija otežava uspostavljanje minimalnog političkog konsenzusa neophodnog za funkcionalno djelovanje ključnih institucija.
U protekloj deceniji Kosovo je u više navrata prolazilo kroz slične institucionalne zastoje. U takvim okolnostima političke krize često prelaze iz striktno pravne u dominantno političku sferu, gdje ustavni mehanizmi postaju dio šire borbe za politički uticaj i kontrolu.
Ovakav razvoj događaja može proizvesti dugoročne posljedice po političku stabilnost zemlje, naročito ukoliko političke elite ne pokažu veću spremnost za institucionalni kompromis i dogovor.
Istovremeno, učestalo održavanje izbora može dovesti do zamora biračkog tijela, smanjenja izlaznosti i jačanja političkog cinizma, što dugoročno slabi demokratski legitimitet političkog sistema.
Srpska lista ostaje ključni politički predstavnik srpske zajednice i jedan od važnijih faktora u ukupnoj političkoj arhitekturi Kosova. Na predstojećim izborima u Kosovu učestvuju tri srpska politička subjekta: Srpska lista, Partija za slobodu, pravdu i opstanak te Kosovski savez.
Pozicija Srpske liste, koja je tijesno povezana s predsjednikom Srbije Aleksandrom Vučićem, može se sagledati kroz tri međusobno povezane dimenzije.
Prva dimenzija odnosi se na političku reprezentaciju srpske zajednice, budući da Srpska lista dominira srpskim biračkim tijelom i u praksi ima gotovo monopol nad političkim predstavljanjem Srba u kosovskim institucijama, što joj daje status centralnog političkog aktera unutar te zajednice.
Druga dimenzija ogleda se u vezama sa Beogradom, s obzirom na to da je političko djelovanje Srpske liste u značajnoj mjeri koordinirano sa zvaničnim Beogradom, čime se pozicionira kao akter koji istovremeno djeluje unutar kosovskog institucionalnog okvira i šireg regionalnog političkog konteksta.
Treća dimenzija odnosi se na institucionalnu ulogu u kosovskom sistemu, gdje, u okviru zagarantovanih i rezervisanih mandata, Srpska lista ima mogućnost političkog uticaja, uključujući i blokiranje određenih odluka u parlamentu, potencijalni uticaj na formiranje vladajućih većina u specifičnim konfiguracijama, te ulogu svojevrsnog „balansirajućeg faktora“ u već inherentno nestabilnim parlamentarnim strukturama.
U tom smislu, Srpska lista nije samo manjinski politički subjekt, već i strukturalni faktor bez kojeg kosovski institucionalni sistem u praksi teško funkcioniše u punom kapacitetu.
Istovremeno, institucionalna nestabilnost na Kosovu ima direktan uticaj na dijalog između Beograda i Prištine. Politički vakuum u Prištini: smanjuje pregovarački kapacitet kosovskih institucija; usporava implementaciju već postignutih sporazuma
otvara prostor Beogradu za jačanje vlastite pregovaračke pozicije.
U okviru dijaloga koji se vodi uz posredovanje Evropske unije, stabilne i funkcionalne institucije predstavljaju ključni preduslov kontinuiteta procesa. Svaka unutrašnja politička kriza na Kosovu neminovno se reflektuje kao dodatna prepreka procesu normalizacije odnosa.
Politička stabilnost Kosova ima izražen regionalni i međunarodni značaj, budući da predstavlja jednu od ključnih tačaka sigurnosne arhitekture Zapadnog Balkana, zbog čega ostaje u fokusu Evropske unije, SAD, NATO-a i Ujedinjenih nacija.
Nestabilnost u Prištini može imati indirektne posljedice na dijalog Kosovo–Srbija, koji se vodi uz posredovanje EU, pri čemu svaka institucionalna kriza slabi pregovaračku poziciju Kosova i usporava evropske integracije.
Istovremeno, političke turbulencije na Kosovu reflektuju se na ukupnu sigurnosnu dinamiku Zapadnog Balkana, gdje su krize međusobno povezane i uslovljene.
U širem kontekstu, svaka kriza u Prištini pažljivo se prati u regionalnim i međunarodnim centrima odlučivanja, uključujući Beograd, Brisel i Washington, te direktno utiče na političku dinamiku regiona.
U uslovima pojačanih geopolitičkih tenzija, Zapadni Balkan ostaje prostor u kojem stabilnost zavisi od krhke ravnoteže unutrašnjih procesa i međunarodnog angažmana.
Zbog toga je region posebno osjetljiv na poremećaje u jednoj od svojih ključnih tačaka. Kriza na Kosovu može povećati regionalne tenzije, ojačati narative o nestabilnosti i usporiti procese saradnje i integracije.
Dugotrajne institucionalne blokade pritom mogu proizvesti i širi „domino-efekat“, posebno u Bosni i Hercegovini, te u političkim odnosima u Sjevernoj Makedoniji i Crnoj Gori.
Međunarodna zajednica ostaje jedan od ključnih aktera na Kosovu, ali se njena uloga u posljednjem periodu sve više pomjera od klasične izgradnje države (state-building) ka fazi upravljanja krizama (crisis management).
Evropska unija je primarno fokusirana na: stabilizaciju političkog procesa; implementaciju Ohridskog i Briselskog dijaloga; sprečavanje eskalacije na sjeveru Kosova.
EU istovremeno pokazuje ograničene kapacitete za političko nametanje rješenja, što dodatno naglašava strukturne limite njenog uticaja.
Sjedinjene Američke Države ostaju ključni sigurnosni garant Kosova, ali njihovo djelovanje ima izražen korektivni karakter: povremene kritike unilateralnih poteza Prištine; insistiranje na dosljednoj implementaciji sporazuma sa Srbijom; uloga korektivnog faktora u odnosu na političko rukovodstvo u Prištini.
NATO/KFOR i dalje predstavlja najvažniji stabilizirajući sigurnosni mehanizam, posebno na sjeveru Kosova, ali bez političkog mandata za rješavanje osnovnih uzroka krize.
U cjelini, međunarodni faktor stabilizuje sistem, ali ne rješava njegove strukturne kontradikcije.
Odnos Kosova sa EU i SAD ostaje izrazito ambivalentan: s jedne strane postoji strateška podrška kosovskoj državnosti, dok se s druge strane bilježe kontinuirane kritike zbog unilateralnih poteza, naročito u kontekstu sjevera Kosova, uz povremene tenzije sa Washingtonom i Briselom.
Premijer Albin Kurti ostaje najuticajniji pojedinačni politički akter, ali bez kapaciteta da samostalno osigura potpunu institucionalnu stabilizaciju sistema.
Za međunarodne partnere, prije svega Evropsku uniju i Sjedinjene Američke Države, politička stabilnost Kosova predstavlja prioritet od strateškog značaja. Aktuelna situacija može proizvesti nekoliko pravaca djelovanja:
Zapadni partneri tradicionalno insistiraju na institucionalnoj stabilnosti i političkoj odgovornosti. U tom smislu, retorika koja produbljuje unutrašnje podjele, uključujući i onu koja se pripisuje Kurtiju, može izazvati zabrinutost u međunarodnim krugovima, posebno ukoliko vodi ka produženoj političkoj blokadi.
Politička stabilnost Kosova ima širi regionalni i međunarodni značaj. Kao jedna od ključnih tačaka sigurnosne arhitekture Zapadnog Balkana, Kosovo ostaje u fokusu pojačanog interesa međunarodne zajednice, prije svega Evropske unije, NATO-a i Ujedinjenih nacija.
Politička nestabilnost u Prištini može imati indirektne posljedice na dijalog između Kosova i Srbije koji se vodi uz posredovanje Evropske unije. Svaka institucionalna kriza slabi pregovaračku poziciju Kosova u međunarodnim procesima i usporava dinamiku evropskih integracija.
Istovremeno, politička nestabilnost na Kosovu može se reflektovati i na širu sigurnosnu dinamiku Zapadnog Balkana, gdje su političke krize često međusobno povezane i međuzavisne.
Kosovo ulazi u fazu strukturne političke nestabilnosti u kojoj izbori sve manje predstavljaju mehanizam rješavanja krize, a sve više instrument njene reprodukcije.
Albin Kurti ostaje dominantan politički lider, ali s ograničenim kapacitetom za dugoročnu institucionalnu stabilizaciju. Srpska lista zadržava status ključnog političkog faktora, uz dodatnu težinu koja proizlazi iz veza s Beogradom i regionalnog konteksta. Međunarodni akteri i dalje upravljaju krizom, ali bez vidljivog kapaciteta za održivo rješenje.
Bez sveobuhvatnog političkog dogovora između albanskih i srpskih aktera, Kosovo ostaje u ciklusu izbornih ponavljanja, institucionalnih blokada i nestabilnih vladajućih konfiguracija. Izbori 7. juna 2026. stoga predstavljaju test sposobnosti sistema da pređe iz trajne tranzicije u institucionalnu konsolidaciju.
U odsustvu kompromisa i redefinisanja odnosa domaćih i međunarodnih aktera, zemlja ostaje u stanju trajne političke polukrize u kojoj se stabilnost održava, ali ne institucionalizuje.
Riječ je o širem testu političke zrelosti sistema, gdje parcijalni institucionalni problemi nadilaze pitanje izbora predsjednika ili funkcionisanja parlamenta. U takvim okolnostima presudna je institucionalna razboritost, jer politički motivisane odluke dodatno erodiraju povjerenje u institucije.
Izbori mogu biti privremeni ventil političkog pritiska, ali ne i trajno rješenje bez promjene političke kulture i minimalnog konsenzusa o ključnim državnim pitanjima.
Odgovornost za stabilizaciju leži na domaćim akterima, ali i na međunarodnoj zajednici kroz dosljedan i uravnotežen angažman. U suprotnom, Kosovo rizikuje ulazak u dugotrajan ciklus političkih kriza sa sve izraženijim unutrašnjim i vanjskopolitičkim posljedicama.
Ljubljana/Washington/Bruxelles/Priština, 26.maj 2026
[1] IFIMES – Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije sa sjedištem u Ljubljani, Slovenija, ima specijalni konzultativni status pri Ekonomsko-socijalnim vijećem ECOSOC/UN od 2018.godine. i izdavač je međunarodne naučne revije „European Perspectives”, link: https://www.europeanperspectives.org/en
