The International Institute for Middle East and Balkan Studies (IFIMES)[1] based in Ljubljana, Slovenia, regularly monitors and analyzes developments in the Middle East, the Balkans, and around the world. IFIMES has prepared a comprehensive study on human rights violations and European standards in the Republic of Albania, with particular focus on the case of Ilir Meta. Here, we highlight the most important and compelling sections of the study entitled: “Albania 2026: Universality of Human Rights and the Limits of State Authority: Instrumentalization of Justice in the Case of Ilir Meta under European Standards/Shqipëria 2026: Universaliteti i të Drejtave të Njeriut dhe Kufijtë e Autoritetit Shtetëror: Instrumentalizimi i Drejtësisë në Rastin e Ilir Metës sipas Standardeve Evropiane.”
Reference to the provisions of national constitutional law, the European Convention on Human Rights (ECHR), and the case law of the European Court of Human Rights (ECtHR) constitutes the foundation of the modern European legal order. These norms not only protect individual rights and freedoms, but also establish clear and binding limits on the exercise of state authority, particularly in the context of criminal prosecution, deprivation of liberty, and restrictions on fundamental rights.
In contemporary political circumstances, marked by the strengthening of security narratives, crisis management, and tendencies toward selective application of the law, these issues acquire additional political and institutional significance. The arrest[2] of the former President of the Republic of Albania, former Prime Minister and Speaker of Parliament, Ilir Meta, analyzed through the findings of the Ombudsman of the Republic of Albania, provides an illustrative example of the challenges faced by the rule of law in transitional democracies.
The prohibition of torture, inhuman, and degrading treatment or punishment, enshrined in national constitutional provisions and Article 3 of the European Convention on Human Rights, constitutes an absolute right. Its application allows no exceptions, derogations, or relativization, even in circumstances of combating organized crime, corruption[3], or states of emergency. Jurisprudence of the European Court of Human Rights clearly confirms that states bear a positive obligation not only to refrain from such acts, but also to prevent, effectively investigate, and sanction any conduct amounting to inhuman or degrading treatment, regardless of the status or political significance of the person concerned.
Human dignity and the rights of persons deprived of liberty represent a fundamental test of the effective rule of law. Deprivation of liberty does not suspend fundamental human rights; on the contrary, it imposes additional responsibilities on the state, as the individual is entirely dependent on state authorities. In the case of Ilir Meta, the Ombudsman’s report highlights serious procedural deficiencies during arrest and detention, including the absence of evidence that the individual was promptly informed of the reasons for the arrest, restrictions on the right to immediate access to a lawyer, failure to provide a rights card, and inadequate maintenance of official documentation. These omissions directly undermine the essence of the right to liberty and security under Article 5 of the ECHR, as interpreted by the European Court of Human Rights, emphasizing the absolute protection of human dignity and the state’s obligation to guarantee the rights of every individual, without exception.
The presumption of innocence, guaranteed by domestic law and Article 6 of the European Convention on Human Rights, constitutes a cornerstone of a democratic and legal order. This principle binds not only the courts but also the executive branch, prosecution authorities, the police, as well as the media and other public actors. Any public labeling, prejudgment of guilt, or political instrumentalization of criminal proceedings prior to a final court decision seriously violates the presumption of innocence and undermines citizens’ trust in the judiciary. In politically polarized societies, such practices further deepen institutional divisions and weaken the legitimacy of the state.
Proportionality in the use of force and transparency in police procedures are essential elements in upholding the right to a fair trial. The Ombudsman’s findings highlight the inappropriate classification of arrests as “high-risk operations” without evidence of any real social danger. The use of handcuffs, their retention within police premises, and treatment of individuals without a clear legal basis are rightly considered unlawful and degrading. Of particular concern is that police officers were masked, operated unmarked vehicles, and lacked visible identification or body cameras. Such practices undermine legal certainty, increase the risk of abuse, and create the perception of arbitrary application of force, while in democratic societies, the visibility and identifiability of law enforcement represent key aspects of the rule of law.
A further critical aspect relates to Article 18 of the ECHR, which prohibits the application of permissible restrictions on rights for purposes other than those for which they are intended. Even when a state acts formally within the framework of the law, its actions must not be driven by political vendetta, selective justice, or retaliation against political opponents. Case law of the European Court clearly demonstrates that Article 18 is increasingly invoked in contexts of democratic regression and erosion of the rule of law, particularly in cases involving opposition leaders or senior political officials, underlining the necessity of strict protection of the right to a fair trial and the presumption of innocence.
The case of Ilir Meta[4] transcends the individual level and carries broader political[5] and institutional[6] significance. Irregularities in the conduct of the police and prosecution authorities can compromise criminal proceedings, weaken the legitimacy of judicial institutions, and open the door to claims of selective justice and political instrumentalization of the fight against corruption. The fight against corruption[7] and crime[8] must be conducted within the framework of the law, as any deviation undermines the very purpose of the rule of law and erodes citizens’ trust in institutions.
The International Institute IFIMES assesses that the document of the Ombudsman of the Republic of Albania Erinda Ballanca constitutes a serious, balanced, and legally grounded analysis, clearly identifying systemic weaknesses in the conduct of the State Police during the arrest[9] of former President Ilir Meta[10]. The key issue in this case is not the existence of a court decision but the manner of its implementation. The rule of law is measured not by the strength of repression, but by the consistency of adherence to procedures, respect for human dignity, and compliance with the principles of presumption of innocence and transparency. Consistent implementation of the Ombudsman’s recommendations represents a necessary step toward strengthening institutional accountability, professionalizing the police, and preserving European[11] human rights standards in Albania.
Given the political significance of this case and the potential threat to democratic norms, IFIMES urges the establishment of international monitoring of the Ilir Meta case to guarantee full adherence to human rights standards, ensure transparency, and safeguard fundamental freedoms.
Ljubljana / Brussels / Washington / Tirana, 3 February 2026
[1] IFIMES – International Institute for Middle East and Balkan Studies, based in Ljubljana, Slovenia, has a special consultative status with the United Nations Economic and Social Council ECOSOC/UN in New York since 2018, and it is the publisher of the international scientific journal "European Perspectives." Available at: https://www.europeanperspectives.org/en
[2] Former President the Republic, Mr. Ilir Meta was taken out forcibly from the vehicle with which he was traveling, was forcibly kidnapped, was dragged in public by people with masks, with a criminal denigrating treatment, without being read his rights, as required by law and the Constitution.
See: https://www.youtube.com/watch?v=GyRp1yR5LFs
[3] Likewise, on May 27, 2024, Mr. Meta denounced publicly the approval of the so-called " Anti- Corruption Resolution ", by the parliamentary majority as " humiliation" to the justice reform, accusing Prime Minister Rama for establishing complete control over the organs of justice.
See: https://www.facebook.com/photo?fbid=1000483798113522&set=a.402543174574257
[4] On April 5, 2024, Mr. Meta has opposed and denounced the statement of the SPAK head prosecutor Altin Dumani that the courts decide whatever they are asked for by the Prosecution office.
See: https://www.facebook.com/share/p/1DsYobJx9P/
[5] By the end of his mandate as President of the Republic, Mr. Meta was attacked frequently in public by the Prime Minister, Edi Rama. In May 7, 2022, from Assembly podium of the Socialist Party, he declared publicly that "everyone in Albania are barely waiting to see Meta facing SPAK – (The Special Prosecution of Anti-Corruption).
See: https://www.youtube.com/watch?v=q-xv6sZS4s4
[6] On September 16 , 2024, one month before the arrest, Meta had criticized the decision of the socialist majority in the Parliament to disregard the decision of the Constitutional Court regarding the mandate of the a Socialist MP, Olta Xhacka, calling it “a flagrant violation of the Constitution and treating it as a valueless piece of paper”.
See: https://www.youtube.com/watch?v=slu7tLqwT0M
[7] Likewise, on March 7 , 2024, Meta accused the PM that by the law " On Strategic Investments ", he aims to steal the public and legally owned private properties.
See: https://www.youtube.com/watch?v=jlR7FM1R9Fg
[8] On 7 May 2022, speaking from the rostrum of the Socialist Party Assembly, Prime Minister Edi Rama publicly stated that “the whole of Albania cannot wait to see Ilir Meta appear before SPAK,” thereby making a direct and highly public political pronouncement regarding an ongoing judicial matter. See: https://www.youtube.com/watch?v=q-xv6sZS4s4
[9] Videos and arrest footage of Mr. Meta show clearly the lack of respect and human dignity in his arrest. Neither Navalny in Russia was arrested in such a fashion.
See: https://www.youtube.com/watch?v=rrdWW-M5za8
[10] Also, on July 16, 2024, he criticized SPAK for not investigating "the obvious evidence" of the corruption of Prime Minister and high state officials.
See: https://www.facebook.com/reel/1131979374577211
[11] On November 17, 2022, Halit Valteri , former MP, two times candidate of Socialist Party for MP, and member of the municipality council for SP, declared publicly that “the first that should be arrested is Ilir Meta”. On April 24, 2024, he declared that " Ilir Meta will be arrested before the 2025 elections”.
See: https://www.youtube.com/watch?v=vnW351Z3h_M
See: https://www.youtube.com/shorts/CnfAOvhGt0s
ALBANIAN/SHQIP:
Instituti Ndërkombëtar për Studime të Lindjes së Mesme dhe Ballkanit (IFIMES)[1] me seli në Lubjanë, Slloveni, monitoron dhe analizon rregullisht zhvillimet në Lindjen e Mesme, Ballkan dhe në mbarë botën. IFIMES ka përgatitur një studim gjithëpërfshirës mbi shkeljet e të drejtave të njeriut dhe standardet evropiane në Republikën e Shqipërisë, me fokus të veçantë në rastin e Ilir Metës. Këtu, ne nxjerrim në pah pjesët më të rëndësishme dhe bindëse të studimit të titulluar: “Shqipëria 2026: Universaliteti i të Drejtave të Njeriut dhe Kufijtë e Autoritetit Shtetëror: Instrumentalizimi i Drejtësisë në Rastin e Ilir Metës sipas Standardeve Evropiane.”
Referenca ndaj dispozitave të ligjit kushtetues kombëtar, Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (KEDNJ) dhe jurisprudencës së Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut (GJEDNJ) përbën themelin e rendit ligjor modern evropian. Këto norma jo vetëm që mbrojnë të drejtat dhe liritë individuale, por gjithashtu vendosin kufizime të qarta dhe detyruese mbi ushtrimin e autoritetit shtetëror, veçanërisht në kontekstin e ndjekjes penale, privimit të lirisë dhe kufizimeve të të drejtave themelore.
Në rrethanat politike bashkëkohore, që karakterizohen nga forcimi i narrativave të sigurisë, menaxhimi i krizave dhe tendencat drejt zbatimit selektiv të ligjit, këto çështje fitojnë rëndësi shtesë politike dhe institucionale. Arrestimi[2] i ish-Presidentit të Republikës së Shqipërisë, ish-Kryeministrit dhe Kryetarit të Parlamentit, Ilir Metaj, i analizuar përmes gjetjeve të Avokatit të Popullit të Republikës së Shqipërisë, ofron një shëmbull ilustrues të sfidave me të cilat përballet sundimi i ligjit në demokracitë në tranzicion.
Ndalimi i torturës, trajtimit ose ndëshkimit çnjerëzor dhe degradues, i sanksionuar në dispozitat kushtetuese kombëtare dhe në Nenin 3 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, përbën një të drejtë absolute. Zbatimi i tij nuk lejon përjashtime, shmangie ose relativizim, madje as në rrethana të luftimit të krimit të organizuar, korrupsionit[3] ose gjendjeve të jashtëzakonshme. Jurisprudenca e Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut konfirmon qartë se shtetet kanë një detyrim pozitiv jo vetëm të përmbahen nga akte të tilla, por edhe të parandalojnë, hetojnë në mënyrë efektive dhe sanksionojnë çdo sjellje që përbën trajtim çnjerëzor ose degradues, pavarësisht nga statusi ose rëndësia politike e personit në fjalë.
Dinjiteti njerëzor dhe të drejtat e personave të privuar nga liria përfaqësojnë një provë themelore të sundimit efektiv të ligjit. Privimi nga liria nuk pezullon të drejtat themelore të njeriut; përkundrazi, ai i imponon përgjegjësi shtesë shtetit, pasi individi është tërësisht i varur nga autoritetet shtetërore. Në rastin e Ilir Metës, raporti i Avokatit të Popullit nxjerr në pah mangësi serioze procedurale gjatë arrestimit dhe ndalimit, duke përfshirë mungesën e provave se individi është informuar menjëherë për arsyet e arrestimit, kufizimet në të drejtën për akses të menjëhershëm në një avokat, mosdhënien e një karte të të drejtave dhe mirëmbajtjen joadekuate të dokumentacionit zyrtar. Këto mangësi serioze dëmtojnë drejtpërdrejt thelbin e të drejtës për të patur liri dhe siguri sipas Nenit 5 të KEDNJ-së, siç interpretohet nga Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, duke theksuar mbrojtjen absolute të dinjitetit njerëzor dhe detyrimin e shtetit për të garantuar të drejtat e çdo individi, pa përjashtim.
Prezumimi i pafajësisë, i garantuar nga ligji vendas dhe Neni 6 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, përbën një gur themeli të një rendi demokratik dhe ligjor. Ky parim i detyron jo vetëm gjykatat, por edhe degën ekzekutive, autoritetet e prokurorisë, policinë, si dhe median dhe aktorët e tjerë publikë. Çdo etiketim publik, paragjykim i fajit ose instrumentalizim politik i procedurave penale para një vendimi përfundimtar gjyqësor shkel rëndë prezumimin e pafajësisë dhe minon besimin e qytetarëve në gjyqësor. Në shoqëritë e polarizuara politikisht, praktika të tilla thellojnë më tej ndarjet institucionale dhe dobësojnë legjitimitetin e shtetit.
Proporcionaliteti në përdorimin e forcës dhe transparenca në procedurat policore janë elementë thelbësorë në mbrojtjen e të drejtës për një gjykim të drejtë. Gjetjet e Avokatit të Popullit nxjerrin në pah klasifikimin e papërshtatshëm të arrestimeve si "operacione me rrezik të lartë" pa prova të ndonjë rreziku të vërtetë shoqëror. Përdorimi i prangave, mbajtja e tyre brenda ambienteve të policisë dhe trajtimi i individëve pa një bazë të qartë ligjore konsiderohen me të drejtë të paligjshme dhe poshtëruese. Shqetësim i veçantë është se oficerët e policisë ishin të maskuar, drejtonin automjete pa shënja dalluese dhe nuk kishin shenja identifikimi të dukshme apo kamera trupore. Praktika të tilla minojnë sigurinë ligjore, rrisin rrezikun e abuzimit dhe krijojnë perceptimin e aplikimit arbitrar të forcës, ndërsa në shoqëritë demokratike, dukshmëria dhe identifikueshmëria e zbatimit të ligjit përfaqësojnë aspekte kyçe të sundimit të ligjit.
Një aspekt tjetër kritik lidhet me Nenin 18 të KEDNJ-së, i cili ndalon zbatimin e kufizimeve të lejueshme mbi të drejtat për qëllime të tjera nga ato për të cilat ato synohen. Edhe kur një shtet vepron formalisht brenda kornizës së ligjit, veprimet e tij nuk duhet të nxiten nga hakmarrja politike, drejtësia selektive ose hakmarrja kundër kundërshtarëve politikë. Jurisprudenca e Gjykatës Evropiane tregon qartë se Neni 18 përdoret gjithnjë e më shumë në kontekste të regresionit demokratik dhe erozionit të sundimit të ligjit, veçanërisht në rastet që përfshijnë udhëheqës të opozitës ose zyrtarë të lartë politikë, duke nënvizuar domosdoshmërinë e mbrojtjes së rreptë të së drejtës për një gjykim të drejtë dhe prezumimin e pafajësisë.
Rasti i Ilir Metës[4] tejkalon nivelin individual dhe mbart rëndësi më të gjerë politike[5] dhe institucionale[6]. Parregullsitë në sjelljen e autoriteteve të policisë dhe prokurorisë mund të kompromentojnë procedurat penale, të dobësojnë legjitimitetin e institucioneve gjyqësore dhe të hapin derën për pretendime për drejtësi selektive dhe instrumentalizim politik të luftës kundër korrupsionit. Lufta kundër korrupsionit[7] dhe krimit[8] duhet të zhvillohet brenda kornizës së ligjit, pasi çdo devijim minon vetë qëllimin e sundimit të ligjit dhe gërryen besimin e qytetarëve në institucione.
Instituti Ndërkombëtar IFIMES vlerëson se dokumenti i Avokatit të Popullit të Republikës së Shqipërisë, Erinda Ballanca, përbën një analizë serioze, të balancuar dhe të bazuar ligjërisht, duke identifikuar qartë dobësitë sistemike në sjelljen e Policisë së Shtetit gjatë arrestimit[9] të ish-Presidentit Ilir Meta[10]. Çështja kryesore në këtë rast nuk është ekzistenca e një vendimi gjyqësor, por mënyra e zbatimit të tij. Sundimi i ligjit nuk matet nga forca e represionit, por nga qëndrueshmëria e respektimit të procedurave, respekti për dinjitetin njerëzor dhe përputhshmëria me parimet e prezumimit të pafajësisë dhe transparencës. Zbatimi konsistent i rekomandimeve të Avokatit të Popullit përfaqëson një hap të nevojshëm drejt forcimit të llogaridhënies institucionale, profesionalizimit të policisë dhe ruajtjes së standardeve evropiane[11] të të drejtave të njeriut në Shqipëri.
Duke pasur parasysh rëndësinë politike të këtij rasti dhe kërcënimin potencial për normat demokratike, IFIMES kërkon vendosjen e monitorimit ndërkombëtar të rastit Ilir Metaj për të garantuar respektimin e plotë të standardeve të të drejtave të njeriut, për të siguruar transparencën dhe për të mbrojtur liritë themelore.
Ljubljana / Bruksel / Uashington / Tiranë, 3 shkurt 2026
[1] IFIMES – Instituti Ndërkombëtar për Studime të Lindjes së Mesme dhe Ballkanit, me seli në Ljubljanë, Slloveni, ka një status të veçantë konsultativ me Këshillin Ekonomik dhe Social të Kombeve të Bashkuara ECOSOC/OKB në Nju Jork që nga viti 2018, dhe është botuesi i revistës shkencore ndërkombëtare "European Perspectives". Në dispozicion në: https://www.europeanperspectives.org/en
[2] Ish-Presidenti i Republikës, Z. Ilir Metaj u nxorr forcërisht nga automjeti me të cilin udhëtonte, u rrëmbye me dhunë, u tërhoq zvarrë mes publikut nga personat me maska, me një trajtim kriminal, denigrues dhe degradues, pa ju lexuar të drejtat, që i takonin, sipas Kushtetutës dhe po në mënyrë të dhunshme u detyrua forcërisht të hipte në një nga automjetet private që i bllokuan rrugën.
Shih: https://www.youtube.com/watch?v=GyRp1yR5LFs
[3] Po kështu, më 27 maj 2024, Z. Metaj ka dënuar publikisht miratimin e së ashtëquajturës “Rezoluta anti-korrupsion”, nga shumica në Kuvend, si “poshtërim të reformës në drejtësi”, duke e akuzuar Kryeministrin Rama për “vendosje nën kontroll absolut të institucioneve të drejtësisë”.
Shih: https://www.facebook.com/photo?fbid=1000483798113522&set=a.402543174574257
[4] Më 5 prill 2024, Z. Meta ka kundërshtuar dhe dënuar ashpër deklaratat e drejtuesit të SPAK, Z. Dumani se gjykatat vendosin afërmendsh atë që kërkon SPAK.
Shih: https://www.facebook.com/share/p/1DsYobJx9P/
[5] Në prag të përfundimit të mandatit të tij si President i Republikës, Z. Metaj u atakua mjaft ashpër nga Kryeministri, Edi Rama, i cili më 7 maj 2022, nga tribuna e Asamblesë së Partisë Socialiste, deklaroi publikisht se “e gjithë Shqipëria mezi pret ta shohë përpara SPAK-ut Ilir Metën”. Shih: https://www.youtube.com/watch?v=q-xv6sZS4s4
[6] Më 16 shtator 2024, një muaj përpara arrestit ai ka kritikuar ashpër vendimin e mazhorancës socialiste në Kuvend, për të hedhur poshtë vendimin e Gjykatës Kushtetuese për çështjen e mandatit të deputetes Olta Xhaçka duke e kritikuar publikisht Kryeministrin për shkelje flagrante të Kushtetutës dhe trajtimin prej tij të Kushtetutës si letër pa vlerë.
Shih: https://www.youtube.com/watch?v=slu7tLqwT0M
[7] Po kështu, më 7 mars 2024, ai ka akuzuar Kryeministrin se nëpërmjet ligjit “Për investimet strategjike”, synon grabitjen e pronave shtetërore dhe atyre të ligjshme private të qytetarëve.
Shih: https://www.youtube.com/watch?v=jlR7FM1R9Fg
[8] Në datën 7 maj 2022, nga tribuna e Asamblesë së Partisë Socialiste, Kryeministri Edi Rama deklaroi publikisht se “e gjithë Shqipëria mezi pret ta shohë përpara SPAK-ut, Ilir Metën”.
Shih: https://www.youtube.com/watch?v=q-xv6sZS4s4
[9] Video dhe pamjet e arrestimit të Z. Metaj tregojnë qartë se asnjë kujdes për respektimin e dinjitetit të tij nuk është treguar – krejt e kundërta provohet nga pamjet që flasin vetë.
As Navalny në Rusi nuk është arrestuar në këtë mënyrë .
Shih: https://www.youtube.com/watch?v=rrdWW-M5za8
[10] Gjithashtu, më 16 korrik 2024, ai ka kritikuar SPAK që nuk heton “provat ulëritëse të korrupsionit dhe inkriminimit të Kryeministrit Rama dhe zyrtarëve të tjerë të lartë shtetërorë”.
Shih: https://www.facebook.com/reel/1131979374577211
[11] Në 17 nëntor 2022, Halit Valteri, ish-deputet, dy herë kandidat për deputet i PS dhe anëtar i PS në Këshillin Bashkiak të Tiranës, deklaronte publikisht se “i pari që duhet të arrestohet është Ilir Metaj”. Gjithashtu, në datën 24 prill 2024, deklaronte se “Ilir Metaj do arrestohet dhe nuk i kap zgjedhjet e vitit 2025”.
