Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije (IFIMES)[1] iz Ljubljane, redovno prati i analizira događaje na Bliskom istoku, Balkanu i po svijetu. U svom najnovijem istraživanju, IFIMES političku situaciju na Kosovu sagledava kroz prizmu učestalih izbora, institucionalne blokade i nedostatka održivog političkog kompromisa, koji zajedno proizvode stanje „permanentne izborne krize“. Poseban fokus stavljen je na ulogu ključnih političkih aktera, djelovanje međunarodnih faktora te sve izraženiji uticaj mladih i dijaspore u kontekstu dugotrajne političke nestabilnosti. Iz istraživanja „Kosovo pred trećim izborima u 18 mjeseci: između ciklične institucionalne nestabilnosti i ‘permanentne izborne krize’“ izdvajaju se sljedeći ključni nalazi i ocjene.
Prijevremeni parlamentarni izbori na Kosovu, zakazani za 7. juni 2026. godine, održavaju se u uslovima produžene institucionalne krize, učestalih izbornih ciklusa i izražene političke polarizacije. Riječ je o trećem parlamentarnom ciklusu u kratkom vremenskom periodu, odnosno petom izbornom procesu u posljednjih 18 mjeseci, uključujući i lokalne izbore, što ukazuje na strukturnu nestabilnost političkog sistema i otežano formiranje stabilnih parlamentarnih većina.
IFIMES je ranije ukazao na ove trendove u istraživanju „Kosovo pred prijevremenim parlamentarnim izborima 2026: između institucionalne krize i ciklusa političke nestabilnosti“ (https://www.ifimes.org/ba/istrazivanja/kosovo-pred-prijevremenim-parlamentarnim-izborima-2026-izmedu-institucionalne-krize-i-ciklusa-politicke-nestabilnosti/5872? ).
Na izborima učestvuje 22 političke stranke, uključujući tri srpske liste i tri koalicije. Ukupan broj birača iznosi 2.092.174, od čega je 131.800 registrovano u inostranstvu, dok Kosovo prema popisu iz 2024. ima 1.586.659 stanovnika. Nesrazmjer između broja birača i ukupne populacije otvara i rasprave o izbornoj strukturi stanovništva gdje dominira mlada populacija.
Izbori se provode u 38 opština i 36 država širom svijeta, uz procijenjene troškove od oko 12 miliona eura. Skupština Kosova ima 120 poslanika, od čega je 20 mandata rezervirano za manjinske zajednice, dok je za albanske stranke izborni prag 5%, a za parlamentarnu većinu je potreban 61 mandat.
Ključni politički akteri ostaju Pokret Samoopredjeljenje (LVV) Albina Kurtija, Demokratski savez Kosova (LDK), Demokratska partija Kosova (PDK), Alijansa za budućnost Kosova (AAK), te Srpska lista kao dominantni predstavnik srpske zajednice, uz ograničen, ali značajan politički uticaj.
Programsko djelovanje glavnih političkih opcija može se ukratko sublimirati na sljedeći način:
Pristalice Srpske liste smatraju da ona predstavlja ključni politički mehanizam zaštite srpske zajednice i njenog institucionalnog položaja na Kosovu, dok kritičari ističu da njena snažna politička i organizaciona povezanost sa zvaničnim Beogradom može ograničavati stepen političkog pluralizma unutar srpske zajednice.
Međunarodni akteri – Evropska unija, Sjedinjene Američke Države i NATO – i dalje zadržavaju presudnu ulogu u političkim procesima na Kosovu, ali sve više djeluju kroz model upravljanja krizom i stabilizacije, a sve manje kao direktan faktor dugoročne institucionalne konsolidacije i demokratske transformacije.
Mladi i dijaspora sve više oblikuju političku dinamiku na Kosovu, prerastajući u jedan od ključnih faktora izbornog i društvenog razvoja zemlje. Demografska struktura stanovništva, obilježena izrazito mladom populacijom, zajedno s velikim brojem građana koji žive i rade u inostranstvu, značajno povećava njihov uticaj na političke procese i izborne rezultate.
Kosovo se često navodi kao zemlja s najmlađom populacijom u Evropi. Stanovnici mlađi od 25 godina čine približno 55,9% ukupnog stanovništva, odnosno oko 890.000 građana, što mladima daje sve izraženiju političku težinu i potencijal da odlučuju o budućem smjeru razvoja zemlje.
Istovremeno, kosovska dijaspora predstavlja važan politički, ekonomski i društveni resurs. Iako se procjene razlikuju u zavisnosti od metodologije, smatra se da u inostranstvu živi između 700.000 i 900.000 osoba porijeklom s Kosova, što odgovara gotovo polovini broja stanovnika koji danas žive u zemlji. Zahvaljujući pravu glasa i sve većoj političkoj mobilizaciji, dijaspora postaje nezaobilazan faktor u izbornim procesima, dok njen finansijski i društveni uticaj dodatno jača veze između Kosova i njegovih građana širom svijeta.
Potrebno je otvoriti i pitanje uvođenja prava glasa od navršenih 16 godina, što već postoji ili se razmatra u pojedinim evropskim državama. Zagovornici takvog modela, među kojima se ističu i pokreti poput Samoopredjeljenja, smatraju da bi se na taj način povećalo političko učešće mladih, ojačala demokratska kultura te unaprijedila njihova integracija u društvena i politička zbivanja. S druge strane, protivnici ovog prijedloga ukazuju na potrebu dodatne političke edukacije i postizanja veće zrelosti biračkog tijela kao preduslova za odgovorno odlučivanje na izborima.
Prema brojnim izbornim analizama, Albin Kurti i pokret Samoopredjeljenje tradicionalno uživaju snažnu podršku među mlađim biračkim tijelom, kao i značajnim dijelom dijaspore.
Ova podrška se najčešće dovodi u vezu sa antikorupcijskom retorikom, programskim insistiranjem na reformi institucija, zahtjevima za većom transparentnošću u javnom sektoru, te izraženim suverenističkim pristupom političkom djelovanju.
Istovremeno, kritičari Kurtijeve politike ukazuju da rezultati u oblasti ekonomskog razvoja i međunarodnih odnosa nisu uvijek u potpunosti pratili visoka očekivanja koja su postavljena pred biračima.
Najnoviji izborni ciklus, u kojem Kosovo ulazi u treće parlamentarne izbore u roku od 18 mjeseci, potvrđuje ocjenu da se politički sistem nalazi u stanju permanentne izborne nestabilnosti, u kojem izbori sve manje djeluju kao mehanizam konsolidacije vlasti, a sve više kao instrument reprodukcije političke krize.
Iako je Pokret Samoopredjeljenje (LVV) na prethodnim izborima osvojio apsolutnu većinu, nemogućnost formiranja stabilnih institucija – naročito u procesu izbora predsjednika Kosova – pokazuje paradoks kosovske političke scene: izborna pobjeda ne rezultira političkom stabilnošću.
Time potvrđuje ranije uočeni trend prelaska sa modela „izbornog demokratskog ciklusa“ na obrazac postizborne institucionalne blokade, u kojem se politička konkurencija ne završava formiranjem vlasti, već se produžava u trajni institucionalni zastoj.
Učestali izborni ciklusi u kratkom periodu doveli su do toga da vanredni izbori postaju gotovo de facto redovan politički mehanizam, čime se mijenja sama priroda demokratskog procesa.
Umjesto stabilnih institucija, Kosovo razvija obrazac u kojem politički akteri ne uspijevaju proizvesti održiv kompromis, institucionalni rokovi postaju okidači kriza, a izbori gube svoju stabilizacijsku funkciju. Ovakva politička dinamika sve se više definiše kao ciklična institucionalna nestabilnost.
Kako ukazuje i ranija istraživanja IFIMES-a, produžena institucionalna kriza sve snažnije oblikuje međunarodnu percepciju Kosova kao „nedovršene političke zajednice“, u kojoj izborni legitimitet nije praćen stvarnim kapacitetom upravljanja.
Izjave ključnih međunarodnih aktera, uključujući Evropsku uniju i Sjedinjene Američke Države, potvrđuju zabrinutost zbog ponavljajućih institucionalnih blokada, nedostatka političkog kompromisa i postepene erozije funkcionalnosti državnih institucija.
U tom okviru, Kosovo se sve više percipira kao sigurnosno stabiliziran, ali politički nestabilan sistem.
IFIMES je već ranije ukazao na trend postepenog povlačenja međunarodnih aktera iz modela direktnog upravljanja političkim procesima. Novi pristup Sjedinjenih Američkih Država i dijela Evropske unije podrazumijeva jačanje lokalne odgovornosti, smanjenje intervencionizma te fokus na očuvanje sigurnosnog minimuma, uz postepeno napuštanje prakse političkog inženjeringa.
Takav zaokret istovremeno povećava odgovornost domaćih institucija, ali može dodatno produbiti unutrašnje blokade ukoliko izostane politički konsenzus.
Ključni strukturni problem Kosova predstavlja nedostatak političke kulture kompromisa, što se ogleda kroz personalizaciju političkih sukoba, izostanak minimalnog konsenzusa o institucionalnom kontinuitetu te dominaciju kratkoročnih političkih kalkulacija nad dugoročnim državnim interesima.
U takvim okolnostima, izborni procesi ne dovode do razrješenja krize, već je kontinuirano reproduciraju u novim ciklusima.
Kosovo se nalazi u fazi u kojoj izborni procesi sve rjeđe rezultiraju stabilnim i funkcionalnim vladama, a sve češće potvrđuju duboko ukorijenjene strukturne slabosti političkog i institucionalnog sistema. U odsustvu održivog političkog kompromisa i efikasnog institucionalnog okvira, država ostaje zarobljena u produženoj tranziciji, obilježenoj ponavljajućim političkim blokadama i cikličnim oblicima nestabilnosti. Dio političkih aktera ocjenjuje da je politika donedavne predsjednice Kosova Vjose Osmani doprinijela određenim međunarodnim nesuglasicama i dodatnim tenzijama u odnosima s pojedinim zapadnim partnerima, bez vidljivijeg doprinosa jačanju državnog suvereniteta i međunarodnog položaja Kosova.
Prema dostupnim političkim pokazateljima, glavni favorit izbora ostaje Pokret Samoopredjeljenje (LVV), koji kao ključni politički cilj postavlja osvajanje više od 500.000 glasova, s namjerom jačanja legitimiteta za prevazilaženje postojećih institucionalnih blokada. LVV je i u dosadašnjim izbornim ciklusima bio uvjerljivi pobjednik, što dodatno učvršćuje njegovu poziciju kao dominantnog političkog aktera.
Unutar srpske zajednice, dominantnu poziciju i dalje zadržava Srpska lista, koja održava bliske političke veze sa predsjednikom Srbije Aleksandrom Vučićem i ostaje ključni politički predstavnik većine kosovskih Srba.
Istovremeno, opozicione političke stranke u značajnoj mjeri ne uspijevaju da pokažu dovoljan stepen političke vitalnosti niti da ponude uvjerljivu i koherentnu programsku alternativu, ostajući u velikoj mjeri zarobljene u obrascima svoje političke prošlosti. U dijelu javnosti one se često percipiraju kao kontinuitet ranijih političkih struktura povezanih s optužbama za korupciju, klijentelizam, institucionalnu neefikasnost i političku kompromitiranost, zbog čega politička scena ostaje obilježena nedostatkom nove generacije opozicionog liderstva, jasne strateške vizije i kredibilne političke platforme.
U takvom kontekstu, izlaznost na izbore može imati presudan uticaj na konačan izborni rezultat, imajući u vidu izraženu društvenu apatiju i rastući osjećaj političke distance unutar kosovskog društva.
Posebno važan politički faktor predstavljaju mladi i dijaspora, čiji uticaj na izborne procese kontinuirano raste. Podrška koju Pokret Samoopredjeljenje uživa u tim kategorijama birača velikim dijelom proizlazi iz percepcije da predstavlja najsnažniju političku opciju u borbi protiv korupcije, organiziranog kriminala i klijentelističkih struktura. U tom kontekstu sve su izraženije rasprave o proširenju političke participacije mladih, uključujući prijedloge za snižavanje starosne granice za glasanje na 16 godina, kao i unapređenje mehanizama političkog predstavljanja dijaspore.
Međunarodni institut IFIMES ocjenjuje da će Kosovo, bez suštinske promjene političke logike djelovanja – od politike konfrontacije ka politici kompromisa i institucionalne saradnje – ostati u stanju „permanentne izborne krize“, sa ograničenim kapacitetom za ubrzanje reformi i napredak ka članstvu u Evropskoj uniji i NATO-u, usprkos kontinuiranoj podršci ključnih zapadnih partnera.
Svako dalje odgađanje postizborne političke konsolidacije i uspostave stabilnih institucija dodatno osnažuje argumente pojedinih političkih i geopolitičkih aktera koji Kosovo predstavljaju kao funkcionalno osporiv ili institucionalno nedovršen politički sistem. U tom kontekstu, sposobnost političkih elita da nakon izbora postignu održiv institucionalni kompromis ne predstavlja isključivo unutrašnje političko pitanje, već i ključni pokazatelj međunarodnog kredibiliteta, demokratske zrelosti i dugoročne održivosti kosovske državnosti.
Istovremeno, nastavak i uspješan završetak dijaloga između zvaničnog Beograda i Prištine, uz posredovanje Evropske unije, treba biti okončan potpisivanjem sveobuhvatnog, pravno obavezujućeg sporazuma o normalizaciji odnosa. Takav ishod predstavljao bi najznačajniji doprinos dugoročnoj stabilnosti, miru i sigurnosti u regionu Zapadnog Balkana.
Ljubljana/Washington/Bruxelles/Priština, 4.juni 2026
[1] IFIMES – Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije sa sjedištem u Ljubljani, Slovenija, ima specijalni konzultativni status pri Ekonomsko-socijalnim vijećem ECOSOC/UN od 2018.godine. i izdavač je međunarodne naučne revije „European Perspectives”, link: https://www.europeanperspectives.org/en
