Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije (IFIMES)[1] iz Ljubljane, Slovenija, redovno proučava i analizira politička, ekonomska i sigurnosna zbivanja na Bliskom istoku, Balkanu i po svijetu. U najnovijem izvještaju pod naslovom „Srbija 2026: Ekonomski iskorak u eri rastućih globalnih i regionalnih izazova“, IFIMES sagledava aktuelne ekonomske i političke trendove u Srbiji, oslanjajući se na projekcije Međunarodnog monetarnog fonda (MMF) i uzimajući u obzir promjene u globalnoj geopolitičkoj strukturi te dinamiku ekonomskog preslagivanja u jugoistočnoj Evropi. U daljem tekstu izdvaja se nekoliko ključnih i posebno značajnih nalaza iz ovog izvještaja.
Prema dostupnim projekcijama, 2026. godina ima potencijal da predstavlja najznačajniju ekonomsku godinu za građane Srbije, ali istovremeno je obilježena složenim i napetim političkim okruženjem, kako na globalnom, tako i na unutrašnjem planu. Ova divergencija između ekonomskog optimizma i političkog realizma ilustrira sve prisutniji fenomen u savremenim međunarodnim odnosima, u kojem ekonomska snaga sama po sebi ne garantuje stabilnost međunarodnog sistema.
IFIMES zaključuje da se Srbija trenutno nalazi u fazi relativnog ekonomskog jačanja, ali unutar okvira pojačanih geopolitičkih rizika, obilježenih fragmentacijom globalnog poretka, oslabljenim multilateralnim strukturama i rastućim značajem sile u međunarodnim interakcijama.
U ovom kontekstu, funkcionalne institucije, otvoreni dijalog i slobodni izbori predstavljaju jedini legitiman okvir za provođenje političkih promjena i artikulisanje volje građana. Oporavak povjerenja u ove mehanizme ostaje ključni preduslov za dugoročnu stabilnost i održivi razvoj Srbije.
Studije slučaja Venecuele i Grenlanda ilustriraju uticaj globalnih geopolitičkih promjena na stabilnost i suverenitet država. Venecuela pokazuje ranjivost političkog legitimiteta u postizbornim i postkonfliktnim kontekstima, gdje tehničko preuzimanje vlasti bez šire društvene podrške može izazvati dugotrajnu nestabilnost i zabrinutost manjih država pred mogućim intervencijama velikih sila.
Grenland, s druge strane, oslikava pomjeranje strateškog fokusa prema Arktiku i sjevernim transportnim rutama, gdje se susreću interesi SAD-a, Evropske unije, Rusije i Kine. Povećana važnost kritičnih sirovina označava prelazak u fazu „geoekonomije resursa“, u kojoj kontrola nad rijetkim mineralima postaje ključna za tehnološku i vojnu nadmoć.
Ovi globalni trendovi jasno ukazuju da ekonomski razvoj Srbije više ne može biti odvojen od sigurnosnih i strateških izazova, pri čemu neutralna i balansirana politika zahtijeva znatno jače institucionalne i diplomatske kapacitete nego ranije.
Na regionalnom nivou, 2026. godine Srbija se izjednačava s Hrvatskom (članica EU) po nominalnoj veličini BDP-a, a do 2027. preuzima poziciju najveće ekonomije jugoistočne Evrope, čime učvršćuje status centralnog ekonomskog stuba zapadnog Balkana. Održivost ove pozicije zavisit će od sposobnosti da se ekonomski rast pretoči u inkluzivan i dugoročno održiv razvoj, uz kontinuirani fokus na makroekonomsku stabilnost, energetsku sigurnost i institucionalnu otpornost.
Globalna dinamika pokazuje da su ekonomski i sigurnosni faktori postali neraskidivo povezani, dok efektivno balansiranje zahtijeva sofisticiranije političke i strateške kapacitete više nego ikada ranije.
Prema projekcijama[2] Međunarodnog monetarnog fonda, 2026. godina predstavlja ključnu tačku u regionalnoj ekonomskoj hijerarhiji, kada Srbija sustiže Hrvatsku po nominalnoj veličini BDP-a, dok se do 2027. predviđa preuzimanje pozicije najveće ekonomije jugoistočne Evrope. Realni rast BDP-a za 2026. procjenjuje se između 3,0 i 4,0 %, uz inflaciju od približno 3,2–4 %, dok stopa nezaposlenosti ostaje stabilna u rasponu od 8,4 do 8,8 %. Fiskalni deficit predviđa se ispod 3 % BDP-a, javni dug oko 46–47 %, a tekući račun bilansa iznosi ‑5 % do ‑6 % BDP-a, odražavajući uvoz investicija i trgovinski deficit.
MMF naglašava otpornost makroekonomskih politika Srbije u kontekstu globalne neizvjesnosti, uz istovremeno upozorenje na geopolitičke rizike, vanjsku nestabilnost i potrebu za strukturnim reformama, s posebnim naglaskom na političku i investicionu klimu.
Aktuelne državne inicijative dodatno osnažuju strateški okvir: planirano je povećanje udjela države u Naftnoj industriji Srbije (NIS) sa 29,87 % na više od 34 %, čime bi Srbija stekla punu kontrolu nad ključnim energetskim odlukama, dok se pripremaju i investicije za nastavak rada Rafinerije nafte u Pančevu. Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić naglašava značaj energetske sigurnosti, razvoj nuklearnih i modularnih elektrana, ubrzane reforme u sektoru odbrane i policije, te ulogu stranih direktnih investicija, koje su u 2025. premašile 3,5 milijardi evra. Stabilizacija energetskog sektora i završetak ključnih ugovora, uključujući kupoprodaju NIS-a, od ključnog su značaja za planirano povećanje penzija i unapređenje životnog standarda.
Strukturalna snaga Srbije ne proizlazi iz kratkoročnih cikličkih kretanja, već iz demografskog i tržišnog potencijala, razvijene industrijske baze, izvozne orijentacije, strateških infrastrukturnih i energetskih projekata, te kontinuiranog priliva stranih direktnih investicija.
Do 2030. godine predviđa se da Srbija dodatno poveća prednost nad Hrvatskom i značajno nadmaši Sloveniju po ukupnoj veličini ekonomije, učvršćujući svoj status centralnog ekonomskog stuba zapadnog Balkana.
Rast ukupnog BDP-a ne podrazumijeva nužno proporcionalno poboljšanje životnog standarda. Pokazatelji BDP-a po glavi stanovnika ukazuju da Srbija i dalje zaostaje za Hrvatskom i Slovenijom, članicama EU koje prednjače po dohotku i kvalitetu života. Istovremeno, infrastrukturna ekspanzija u prethodnoj deceniji, uključujući izgradnju oko 650 kilometara brzih cesta i autocesta, predstavlja vidljiv doprinos ekonomskom razvoju.
Ova struktura generiše dvije paralelne realnosti: ekonomski rast i veličina tržišta jačaju političku i investicionu poziciju Srbije, dok unutrašnji socijalni izazovi zahtijevaju pažljivo usklađivanje razvoja sa pravednijom raspodjelom ekonomskih benefita.
IFIMES identifikuje tri potencijalna scenarija razvoja: (i) realni scenario – stabilan rast uz kontrolisane geopolitičke rizike; (ii) optimistički scenario – ubrzanje rasta potaknuto strateškim energetskim projektima i institucionalnim reformama; (iii) pesimistički scenario – destabilizacija uzrokovana geopolitičkim šokovima, energetske nestabilnosti i pad investicija.
IFIMES naglašava da će sposobnost Srbije da kvantitativni ekonomski rast transformiše u održivi i inkluzivni društveni razvoj predstavljati ključni test ekonomske i socijalne politike u narednoj deceniji.
Srbija ulazi u fazu u kojoj ekonomska snaga postaje ključni strateški resurs, ali istovremeno nosi nove odgovornosti u okviru složenog međunarodnog poretka. Godina 2026. označava najpovoljniju ekonomsku poziciju zemlje do sada, no u znatno izazovnijem i nepredvidivom globalnom okruženju. U takvom kontekstu, konsolidacija ekonomske moći, uz istovremena ulaganja u bezbjednost i institucionalnu otpornost, predstavlja racionalnu strategiju prilagođavanja dinamici međunarodnih odnosa, gdje prevladavaju principi moći nad formalnim normama.
Paralelno, struktura jugoistočnog evropskog tržišta prolazi kroz značajne promjene, pri čemu Srbija preuzima ulogu centralnog regionalnog ekonomskog aktera. Dugoročna održivost ove pozicije zavisi od sposobnosti da se ekonomski rast pretoči u inkluzivan i održiv razvoj, te da nacionalna ekonomska snaga bude kompatibilna s fragmentiranom i multipolarnom globalnom realnošću.
Za očuvanje nove regionalne uloge neophodno je: održavati makroekonomsku stabilnost; ubrzati strukturne i institucionalne reforme; povezati ekonomski rast sa socijalnom kohezijom; i koordinirati vanjsku politiku u skladu sa kompleksnom multipolarnom arhitekturom međunarodnih odnosa.
Ljubljana/Washington/Brisel/Beograd, 13. januar 2026
[1] IFIMES – Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije sa sjedištem u Ljubljani, Slovenija, ima specijalni savjetodavni status pri Ekonomsko-socijalnom vijeću ECOSOC/UN, New York, od 2018.godine i izdavač je međunarodne naučne revije „European Perspectives“, link: https://www.europeanperspectives.org/en
[2] IMF Executive Board Concludes the 2025 Article IV Consultation with the Republic of Serbia and Completes the First Review Under the Policy Coordination Instrument, link: https://www.imf.org/en/news/articles/2025/06/30/pr-25228-serbia-imf-concludes-2025-art-iv-consult-completes-1st-rev-policy-coor-instrument?utm_source=chatgpt.com
