Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije (IFIMES)[1] iz Ljubljane redovno prati ključne globalne i regionalne procese, s posebnim fokusom na preoblikovanje međunarodnog poretka i ulogu strateških aktera. Najnovija analiza IFIMES-a pokazuje kako Sjedinjene Američke Države koriste naprednu tehnologiju i umjetnu inteligenciju (AI) kao moćan alat diplomatije i regionalne stabilizacije u: Kavkazu, Balkanu, Istočnoj Evropi, Bliskom istoku. Primjeri Armenije, Srbije, Bjelorusije i UAE potvrđuju da stabilni partneri, institucionalna koherentnost, i tehnološki kapaciteti postaju presudni za oblikovanje buduće globalne arhitekture. Analiza je objedinjena u istraživanju pod naslovom: „Američka „čip-diplomatija“: Kavkaz, Balkan, Istočna Evropa i Bliski istok u evroazijskom kontekstu“.
U 21. stoljeću američka vanjska politika prolazi duboku transformaciju, u kojoj tehnologija postaje ključni instrument strateškog djelovanja. Umjetna inteligencija, napredni poluprovodnici i kontrola kritičnih tehnoloških lanaca više nisu samo pokretači ekonomskog rasta, već presudni faktori nacionalne sigurnosti, globalnog utjecaja i dugoročne stabilnosti međunarodnog poretka.
Predsjednik Donald Trump naglašava da SAD koriste tehnološku nadmoć ne samo kao ekonomski resurs, već i kao snažan alat diplomatije i geopolitičkog pozicioniranja. Njegova administracija razvila je integrirani model koji povezuje industrijsku politiku, sigurnosnu strategiju i međunarodne odnose, stvarajući koncept američke „diplomatije čipova“ kao inovativnog mehanizma oblikovanja budućeg svjetskog poretka.
U ovom okviru Armenija je postala ulazna tačka američkog tehnološkog utjecaja na Kavkazu, kroz projekte superračunarskih centara i razvoj umjetne inteligencije. Šira strategija ukazuje da Balkan, Istočna Europa i širi evroazijski prostor posjeduju znatno veći strateški potencijal. Srbija i Bjelorusija ističu se kao prirodni produžeci ovog modela, dok Ujedinjeni Arapski Emirati, sa 19. mjestom globalno po broju AI kompanija, potvrđuju ulogu stabilnog i pouzdanog regionalnog partnera sposoban za primjenu naprednih tehnologija u više sektora.
Američki pristup ostaje dosljedan i pragmatičan: politika prethodi ekonomiji, stabilnost prethodi investicijama, a tehnološki napredak proizlazi iz jasne vizije i dugoročnog strateškog planiranja, oslonjenog na partnerstva sa državama koje dijele prioritete sigurnosti, razvoja i održivog prosperiteta.
Armenija je prvi post-sovjetski primjer američke „diplomatije čipova“. Odluka da zemlji bude omogućeno korištenje najnaprednijih Nvidia Blackwell čipova za razvoj umjetne inteligencije nosi jasno političko i strateško značenje: tehnologija se pokazuje kao ključni instrument regionalne stabilnosti i dugoročnog partnerstva, a ne samo ekonomski resurs.
Izgradnja superračunarskog centra snage 100 MW, vrijednog oko 500 miliona USD, pretvara Armeniju u regionalni tehnološki čvor i stratešku tačku američkog utjecaja na Kavkazu. Projekat obuhvata preko 200 AI servera najnovije generacije, naprednu cloud infrastrukturu povezanu s globalnim mrežama te edukativne centre za razvoj lokalnih kadrova. Time se jača digitalni suverenitet Armenije, razvija domaći ekosistem talenata i povećava sposobnost samostalne primjene sofisticiranih tehnologija. Projekat postepeno mijenja geopolitičku ravnotežu u regiji, decenijama integriranoj u ruske sigurnosne i tehnološke strukture[2].
U širem strateškom okviru, Armenija je ključna tačka Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP) – rute duge 43 km koja povezuje Armeniju s enklavom Nakhchivan u Azerbejdžanu. Ova inicijativa okončala je višedecenijsko neprijateljstvo između dvije države, otvarajući prostor za ekonomske projekte, regionalnu integraciju i jačanje američke prisutnosti na Kavkazu. Iako kratka, TRIPP ima simbolički i praktični značaj, promovišući mir, saradnju i povezivanje Armenije sa širim evroazijskim tehnološkim i ekonomskim tokovima.
Ovim potezom administracija Donalda Trumpa potvrđuje doktrinu u kojoj tehnologija postaje instrument stabilizacije i dugoročnog partnerstva. Umjesto pritiska, sankcija ili ideološke konfrontacije, Washington koristi naprednu tehnologiju za integraciju i političko vezivanje. Armenija stječe znanje, infrastrukturu i ulogu regionalnog čvorišta, dok SAD ostvaruju strateški utjecaj bez destabilizacije okruženja. Model jasno demonstrira skalabilnost i potencijal primjene i izvan Kavkaza.
Srbija zauzima jedinstvenu geografsko-stratešku poziciju na raskrsnici ključnih panevropskih saobraćajnih i energetskih koridora, povezujući Centralnu i Jugoistočnu Evropu, Crno more i istočni Mediteran. Ta centralnost, u kombinaciji s unutrašnjom stabilnošću i regionalnim utjecajem, čini je prirodnim partnerom za dugoročnu američku strategiju na Balkanu.
Za razliku od većine država u regiji, Srbija je vojno-politički neutralna, izvan NATO-a i EU, ali otvorena za intenzivnu saradnju sa SAD i zapadnim institucijama. Takva pozicija omogućava Washingtonu integraciju američkih interesa u regionalni kontekst bez izazivanja direktnih geopolitičkih lomova.
Pod vodstvom predsjednika Aleksandra Vučića, Srbija je razvila predvidiv i funkcionalan model upravljanja, prepoznat od američke administracije. Snažna izvršna vlast, institucionalna koherentnost i sposobnost brze implementacije strateških odluka čine je pogodnom za dugoročne industrijske i tehnološke projekte, u skladu s američkom politikom reindustrijalizacije i sigurnosti lanaca snabdijevanja.
Tehnološki potencijal zemlje je mjerljiv i impresivan: IT sektor zapošljava više od 125.000 visokoobrazovanih stručnjaka, dok izvoz IT i IKT usluga u 2024. prelazi četiri milijarde eura. Beograd, Novi Sad i Kragujevac su glavni centri, ali razvoj se širi i na druge urbane sredine. U okviru američkog CHIPS and Science Acta, Srbija se profilira kao regionalni centar za softverski razvoj, dizajn i verifikaciju čipova, testiranje, data-centre i prateću digitalnu industriju – integralni dio globalnih lanaca vrijednosti.[3]
Iz perspektive američke tehnološke diplomatije, Srbija može postati neutralni balkanski tehnološki čvor, povezujući Zapadni Balkan, Centralnu Evropu i istočnoevropski prostor u stabilnu zonu saradnje. Pristup je postepen i dugoročan, smanjujući geopolitičke rizike bez konfrontacije s drugim globalnim akterima. Aleksandar Vučić se pojavljuje kao lider sposoban održavati stabilne odnose i predvidivo regulatorno okruženje, čime Srbija postaje funkcionalni produžetak američke industrijske i digitalne arhitekture u regionu.
Bjelorusija zauzima ključnu poziciju u Istočnoj Evropi i širem evroazijskom prostoru. Smještena između EU, Rusije, Baltičkog regiona i Crnog mora, djeluje kao strateški kopneni most za transportne, energetske i industrijske tokove. Upravo zbog geografije, industrijske baze i državnog kapaciteta, njena uloga u američkoj strategiji može biti centralna, a ne periferni element.
Dugogodišnja vladavina Aleksandra Lukašenka potvrđuje važnu lekciju pragmatične savremene geopolitike: stabilna država je preduvjet za industriju i suverenitet. Dok su mnoge post-sovjetske zemlje prolazile kroz politički haos i privatizacioni kolaps, Bjelorusija je zadržala kontinuitet upravljanja, industrijsku jezgru i funkcionalnu državu, čime postaje predvidiva i strateški čitljiva za globalne aktere.
Administracija Donalda Trumpa pristupila je Bjelorusiji pragmatično, kroz prizmu realpolitike i interesa, a ne ideoloških normi. Telefonski razgovor Trumpa i Lukašenka 15. avgusta 2025. te intenziviranje kontakata američkih izaslanika označili su prelomni trenutak bilateralnih odnosa, signalizirajući spremnost Washingtona na selektivni strateški angažman. General-potpukovnik Keith Kellogg, posebni izaslanik predsjednika SAD-a za Ukrajinu i Rusiju, i John Coale, specijalni izaslanik za Bjelorusiju, igrali su ključnu ulogu u transformaciji pristupa – od izolacije ka konstruktivnoj saradnji.
Bjelorusija raspolaže razvijenom industrijskom infrastrukturom u mašinskoj industriji, elektronici, optici, vojno-tehničkoj proizvodnji i energetici, uz više od 100.000 stručnjaka u IT/ICT sektoru, rastući broj start-upova i godišnji izvoz IT/ICT usluga preko četiri milijarde USD. Takva tehnološka i industrijska snaga čini zemlju pogodnom za američku strategiju CHIPS Act i tehnološku diplomatiju, stvarajući pouzdan regionalni čvor u poluprovodnicima, digitalnoj infrastrukturi i visokotehnološkim lancima vrijednosti.[4]
Bjelorusija se profilira kao ključni istočnoevropski čvor američke tehnološke diplomatije, povezujući Evroaziju i Centralnu Evropu kroz stabilnu i industrijski sposobnu državu. Dugoročna i nekonfrontirajuća strategija omogućava Washingtonu širenje tehnoloških i industrijskih lanaca bez destabilizacije regije, dok Aleksandar Lukašenko djeluje kao garant kontinuiteta, osiguravajući stabilnost, red i pouzdanost – elemente koje traže strateški partneri.
U okviru pragmatične, interesno utemeljene američke politike, Bjelorusija ima potencijal postati centralni stub nove istočnoevropske i evroazijske ravnoteže, potvrđujući svoju ulogu središnjeg čvora tehnološke i industrijske diplomatije. Angažman Trumpove administracije i njenih savjetnika označava dugoročno geopolitičko preslagivanje, vraćajući Minsk u središte strateških planova.
UAE predstavljaju ključni stub američke strateške mreže, povezujući Kavkaz, Balkan i Istočnu Evropu s Perzijskim zalivom i Bliskim istokom. Kao visoko razvijena država sa stabilnim političkim sistemom, snažnim investicionim kapacitetima i sofisticiranom diplomacijom, Emirati omogućavaju Washingtonu stratešku fleksibilnost i geopolitičku dubinu.
Zemlja je 19. po broju AI kompanija globalno i prednjači u regiji po ulaganjima u umjetnu inteligenciju, digitalnu infrastrukturu i tehnološki razvoj. Vrijednost IT sektora prelazi 50 milijardi USD, uz kontinuirani rast i diversifikaciju ulaganja u softverske firme, start-upove i istraživačke institute. UAE grade kapacitete u vojnim tehnologijama, bankarstvu, transportu, logistici, svemirskim projektima i naučno-istraživačkim inovacijama.[5]
Pionirski korak predstavlja Ministarstvo za umjetnu inteligenciju, osnovano 2017. godine. Krajem 2025. SAD su odobrile izvoz 35.000 Nvidia Blackwell AI čipova vrijednih milijardu USD, prvenstveno za kompaniju G42 iz Abu Dabija. Ovi čipovi pokreću megadata-centre, uključujući projekt „Stargate“ od 5 GW – najveći AI centar izvan SAD-a, čime UAE postaju globalni tehnološki čvor odmah iza SAD-a i Kine.
Emirati održavaju snažne ekonomske i političke veze sa Srbijom i Bjelorusijom, funkcionišući kao prirodan most američke „diplomatije čipova“. Kombinacija kapitala, tehnologije i infrastrukture omogućava regionalnu integraciju, inovacije i dugoročnu stabilnost. Pod vodstvom predsjednika Mohammeda bin Zayeda, UAE zagovaraju pragmatičnu politiku saradnje i prosperiteta, uklapajući se u funkcionalni, a ne ideološki, pristup SAD-a.
UAE pružaju Washingtonu pristup ključnim sektorima – energetici, transportu, komunikacijama i odbrani, osiguravajući investicije, tehnologiju i stratešku stabilnost u široj regiji.
Američka „diplomatija čipova“ predstavlja dugoročno osmišljeni, sistemski model u kojem tehnologija postaje produžetak državne strategije, a stabilnost ključni preduslov za utjecaj i razvoj. Armenija služi kao pilotska tačka, Srbija kao balkanski most, dok Bjelorusija ima potencijal postati centralni stub američkog prisustva u Istočnoj Evropi i Evroaziji.
Administracija Donalda Trumpa demonstrira vizionarsko razumijevanje savremene geopolitike: politika oblikuje ekonomiju, a sigurnost omogućava održivi razvoj. Fokus je na dugoročnim interesima i strateškom planiranju, umjesto kratkoročnih ideoloških impulsa.
Globalna ulaganja u AI i povezane tehnologije rastu eksponencijalno. Samo vodeće američke kompanije planiraju investirati više od 300 milijardi USD za AI infrastrukturu i razvoj, dok inicijative poput Stargate projekta dodaju stotine milijardi USD do 2030. Ukupna američka ulaganja u periodu 2026–2030 procjenjuju se na 1.000–1.400 milijardi USD, dok globalna dosežu oko 6,7 triliona USD, potvrđujući strateški značaj tehnologije.[6]
Savremena geopolitika pokazuje da ekonomski razvoj proizlazi iz političkog okvira. SAD, razumjevši ovu logiku, aktivno oblikuju međunarodni poredak, povezujući nacionalnu sigurnost s tehnološkim i ekonomskim kapacitetima. Bjelorusija, Srbija i UAE pružaju stabilnost, strateški položaj i tehnološki potencijal, omogućavajući Washingtonu proširenje utjecaja u Istočnoj Evropi, na Balkanu, Kavkazu i Bliskom istoku.[7]
Ova politika gradi koherentnu mrežu tehnologije, ekonomije i sigurnosti, dok EU ostaje u zaostatku. Rivalitet SAD i Kine u AI sektoru postaje ključni faktor globalnog poretka naredne dekade. Trumpova „diplomatija čipova“ jasno potvrđuje da SAD mogu koristiti tehnologiju i stratešku saradnju za stvaranje stabilnog, prosperitetnog i globalno relevantnog međunarodnog sistema, s naglaskom na sigurnost, regionalnu stabilnost i dugoročni ekonomski napredak.
Ljubljana/Brisel/Washington/Minsk, 9. februar 2026
[1] IFIMES - Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije sa sjedištem u Ljubljani, Slovenija, ima specijalni savjetodavni status pri Ekonomsko-socijalnom vijeću ECOSOC/UN, New York, od 2018.godine i izdavač je međunarodne naučne revije „European Perspectives“, link: https://www.europeanperspectives.org/en
[2] Armenia to Build One of the Region's First AI Supercomputers on Nvidia Blackwell Platform, link: https://ixbt.am/en/news/2025/12/15/ssa-otkryli-armenii-dostup-k-ii-budushhego-nvidia-razresili-data-centr-na-100-mvt-uze-v-puti.html?utm_source=chatgpt.com
[3] Serbia's export of Information and Communications Technology (ICT) reached approximately $4.1 billion in 2024, highlighting the significant contribution of the IT sector to the country's economy, link: https://www.trade.gov/country-commercial-guides/serbia-information-and-communications-technology-market
[4] The information and communication technology sector generated 4.7% of Belarus’ GDP in January-October 2024. Belarus has set out to increase the share of the ICT sector to 7.5% of GDP by 2025, link: https://www.belarus.by/en/business/doing-business/it-belarus?
[5] UAE ICT Market Size & Share Analysis - Growth Trends and Forecast (2025 - 2030), link: https://www.mordorintelligence.com/industry-reports/uae-ict-market?
[6] President Donald J. Trump Takes Action to Enhance America’s AI Leadership. January 2025, link: www.whitehouse.gov/fact-sheets/2025/01/fact-sheet-president-donald-j-trump-takes-action-to-enhance-americas-ai-leadership/?utm_source=chatgpt.com
[7] Artificial Intelligence (AI) Infrastructure Spend Could Hit $6.7 Trillion by 2030 – McKinsey, link: www.nasdaq.com/articles/artificial-intelligence-ai-infrastructure-spend-could-hit-67-trillion-2030-according?utm_source=chatgpt.com
