Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije (IFIMES)[1] iz Ljubljane, redovno analizira dešavanja na Bliskom istoku, Balkanu i po svijetu. Povodom Samita Šangajske organizacije za saradnju, koji će biti održan u Biškeku 31. avgusta i 1. septembra 2026. godine, IFIMES predstavlja sveobuhvatnu geopolitičku i razvojnu analizu transformacije Kirgistana iz periferne centralnoazijske države u potencijalno značajno čvorište nove multipolarne arhitekture. Analiza se fokusira na sposobnost Kirgistana da balansira odnose s velikim silama, privuče strateške investicije i razvije nova partnerstva s Evropom.. Iz analize „Kirgistan 2026: Novo strateško čvorište između Centralne Azije i Zapadnog Balkana“ objavljujemo najvažnije i najzanimljivije dijelove.
Dok se svijet suočava sa jednom od najdubljih transformacija globalnog poretka od kraja Hladnog rata, Centralna Azija se sve više pozicionira kao tačka oko koje se prelamaju ključne strateške interesne linije. Više nije riječ o periferiji koja pasivno prima signale iz centara moći, naprotiv, region je postao aktivan učesnik u oblikovanju nove multipolarne arhitekture. U samom srcu te dinamike nalazi se Kirgistan, zemlja koja je posljednjih godina izgradila reputaciju vještog geopolitičkog igrača, sposobnog da balansira između suprotstavljenih sila, a da pritom nikada ne žrtvuje svoj državni suverenitet ili nacionalno dostojanstvo.
Ono što Kirgistan čini posebno zanimljivim nije samo njegova strateška pozicija kao raskrsnica između Kine, Rusije, južne Azije i Bliskog istoka, već njegova sposobnost da tu poziciju pretvori u razvojni impuls. Pod vodstvom predsjednika Sadyra Japarova, Biškek je razvio model upravljanja koji kombinira pragmatičnu diplomatiju, ekonomski nacionalizam i institucionalnu konsolidaciju. Ovaj model, iako ne bez izazova, postavlja Kirgistan kao primjer kako srednje velika država može očuvati svoj integritet u okruženju u kojem se veliki igrači često ponašaju kao da je prostor za njihovu igru neograničen.
Jedna od ključnih karakteristika savremenog Kirgistana jeste njegova posvećenost stvaranju povoljnog investicionog ambijenta. Vladine reforme usmjerene su na pojednostavljenje administrativnih procedura, zaštitu prava investitora i otvaranje ključnih sektora za međunarodni kapital. Danas Kirgistan nudi investitorima stabilno poslovno okruženje, konkurentne poreske stope i slobodan pristup tržištima Evroazijske ekonomske unije (EAEU) sa više od 180 miliona potrošača.[2] Ovo je zemlja koja ne samo da poziva investitore, već ih i nagrađuje, sa rastućom ekonomijom, mladom i obrazovanom radnom snagom, te sve boljom transportnom povezanošću sa globalnim tržištima.
Ipak, dugoročna otpornost Kirgistana ne mora se iscrpljivati u balansiranju između velikih sila – naprotiv, njena prava snaga mogla bi da počiva na horizontalnim povezivanjima sa državama koje dijele slične prirodne i razvojne izazove. Upravo tu se nazire mogućnost za sve značajniju ulogu Slovenije, Srbije i Crne Gore. Iako danas ta saradnja još nije zaživjela u punom kapacitetu, ove tri evropske zemlje posjeduju upravo ono što bi Kirgistanu u budućnosti moglo biti od ključne važnosti: provjerena tehnička rješenja za planinske uslove, modele održivog upravljanja vodama, iskustva u razvoju ruralnog i planinskog turizma, kao i pristupe modernizaciji poljoprivrede i infrastrukture u specifičnim geografskim okolnostima.
Historijske prekretnice rijetko su proizvod slučaja, najčešće su rezultat velikih odluka pojedinaca koji su spremni da preuzmu odgovornost kada drugi oklijevaju. U slučaju Kirgistana, ta uloga pripada predsjedniku Sadyru Japarovu. Njegov dolazak na vlast 28. januara 2021. godine, nakon što je na vanrednim predsjedničkim izborima osvojio ubjedljivih 79,2% glasova birača, označio je prekretnicu u savremenoj historiji zemlje. Japarov je zatekao državu u stanju duboke institucionalne krize, politička paraliza, ekonomska nestabilnost i neizvjesna spoljnopolitička orijentacija bili su svakodnevna realnost.
Međutim, umjesto da nastavi sa politikom gašenja požara, Japarov je krenuo u dubinsku reformu državnog aparata. Njegova odluka da konsoliduje predsjednički sistem donijela je ono što je Kirgistanu decenijama nedostajalo, stabilnost i sposobnost brzog donošenja odluka.
Danas, Biškek funkcioniše sa jasnom hijerarhijom i koordinisanim mehanizmima implementacije, što je stvorilo preduslove za dugoročno planiranje i privlačenje investicija. Ovo nije bila puka institucionalna promjena; to je bio čin državničke odlučnosti koji je prepoznao da bez čvrstih institucija nema ni suverene politike ni ekonomskog napretka.
Japarov je shvatio da je za ekonomski rast ključno povjerenje investitora. Zato je njegova administracija sprovela niz reformi usmjerenih na poboljšanje poslovne klime, od digitalizacije carinskih procedura do uspostavljanja jedinstvenog šaltera za registraciju preduzeća.
Kirgistan danas nudi investitorima jednu od najkonkurentnijih poreskih stopa u regionu, sa paušalnim porezom od svega 1% za mala i srednja preduzeća u određenim sektorima, kao i mogućnost potpunog oslobođenja od poreza na dobit za investicione projekte u prioritetnim oblastima. Strani investitori uživaju zakonsku zaštitu, mogućnost slobodnog prenosa dobiti i kapitala, te pristup tržištu Evroazijske ekonomske unije.
Pod Japarovljevim vodstvom, kirgistanska ekonomija je zabilježila vidljiv rast. Bruto domaći proizvod zemlje porastao je sa 9,25 milijardi dolara u 2021. godini na 17,48 milijardi dolara u 2024. godini, što predstavlja gotovo udvostručenje ekonomije u samo tri godine. Projicirani BDP za 2025. godinu iznosi 21,57 milijardi dolara, a za 2026. godinu 23,6 milijardi dolara. Godišnje stope rasta BDP-a kretale su se od 3,6% u 2021. godini, preko 7,0% u 2022. i 6,2% u 2023. godini, do visokih 9,0% u 2024. godini, te od 11,1% za 2025. i 6,1% za 2026. godinu.
Jedan od najuočljivijih uspjeha Japarovljeve administracije jeste dramatičan rast stranih direktnih investicija. FDI je u 2024. godini dostigao 705,33 miliona dolara, što predstavlja porast od 343,61% u odnosu na 2023. godinu. Kretanje stranih direktnih investicija pokazuje uzlaznu putanju: od 226,21 miliona dolara u 2021. godini, pad na 54,85 miliona u 2022. godini, zatim oporavak na 159,0 miliona u 2023. godini, do rekordnih 705,33 miliona u 2024. godini. Posebno je značajan podatak da su članice Evroazijske ekonomske unije utrostručile direktne investicije u Kirgistan u posljednje četiri godine – sa 89 miliona dolara u 2021. na 263,6 miliona dolara u 2024. godini.
Jedan od najvažnijih poteza Japarovljeve administracije bilo je preuzimanje pune kontrole nad rudnikom zlata Kumtor, najvećim u zemlji. Od 2021. do oktobra 2024. godine, Kumtor Gold Company je ostvarila ukupan prihod od 3,394 milijarde dolara i neto dobit od preko 1,174 milijarde dolara. Samim tim, sav prihod od zlata u periodu 2021-2025. godine, ukupno 3,445 milijardi dolara,ostao je u Kirgistanu, za razliku od prethodnih perioda kada je većina prihoda odlazila stranim kompanijama. Proizvedeno je 57,9 tona zlata u periodu 2021-2025. godine. Od 2022. godine, 0,6% bruto prihoda Kumtora izdvaja se u Fond za razvoj "Tenir-Too", u kojem je do danas akumulirano približno dvije milijarde soma (oko 24 miliona dolara) za regionalne razvojne projekte.
Pod Japarovljevim vodstvom, Kirgistan je pokrenuo i realizovao ogromne infrastrukturne projekte. Alternativni put Sjever-Jug, projekat u vrijednosti od približno jedne milijarde dolara za izgradnju 388 kilometara ceste, sa planiranim završetkom početkom 2028. godine, predstavlja jedan od najvećih infrastrukturnih poduhvata u historiji zemlje. Izgrađeno je ili rekonstruisano preko 536 socijalnih objekata širom zemlje u periodu 2021-2024. godine, uključujući škole, vrtiće, bolnice, sportske komplekse i objekte za snabdijevanje čistom vodom. Otvoren je prvi IT hub u Biškeku sa investicijom od dvije milijarde soma (22,87 miliona dolara), prostor od 14.000 m² sa 1.500 radnih mjesta koji je domaćin 250 rezidentnih kompanija. Izgrađeno je više od 10.000 stambenih jedinica putem hipotekarnih programa, pokrenut je razvoj skijaškog centra i turističke infrastrukture kroz projekat "Tri vrha", te je u planu izgradnja novog grada Asman.
Kao ilustracija Japarovljevog fokusa na regionalni razvoj, Naryn region je zabilježio rast BDP-a sa 18 milijardi soma u 2020. godini na 40 milijardi soma u 2025. godini, rast od 224%, uz 6,8 milijardi soma stranih investicija u posljednjih pet godina, 51 socijalni objekat izgrađen, 259 kilometara puteva asfaltirano, te ponovno otvaranje aerodroma Naryn sa letovima za Biškek.
Na diplomatskom planu, Japarov je pokazao izuzetnu vještinu u održavanju ravnoteže. Njegovi susreti sa američkim, ruskim i kineskim liderima nisu bili puka ceremonijalna ophođenja, već pažljivo isplanirani koraci u izgradnji mreže partnerstava koja služe isključivo interesima Kirgistana. Japarov je shvatio da se u savremenom svijetu ne bira između istoka i zapada, već se gradi most između različitih centara moći. U tom smislu, on nije samo predsjednik, on je arhitekta novog ka budućnosti usmjerenog Kirgistana koji je spreman da preuzme odgovornost za svoju budućnost.[3]
Ono što Kirgistan izdvaja od mnogih drugih država u razvoju jeste njegova sposobnost da istovremeno održava kvalitetne odnose sa tri globalna aktera Sjedinjenim Državama, Rusijom i Kinom, a da pritom ne dozvoli da ga bilo ko od njih definiše. Ova trostruka osnovica nije plod slučaja, već rezultat promišljene diplomatije koja počiva na principu ravnopravnosti i uzajamnog poštovanja.
Odnosi sa Vašingtonom doživjeli su značajan uzlet, naročito nakon historijskog samita formata C5+1 održanog u Bijeloj kući u novembru 2025. godine. Predsjednik Donald Trump, koji je na tom samitu ugostio lidere pet centralnoazijskih država, jasno je poručio da su prethodne administracije "zanemarile ovaj izuzetno bogati region" i da je njegova vlada posvećena ispravljanju te greške. Trump je istakao da su nacionalni interesi SAD i Centralne Azije sve više usklađeni, te da je region "srce Evroazije" sa "nevjerovatnim potencijalom". Jedna od ključnih stavki na dnevnom redu samita bile su kritični minerali.
Trump je naglasio da je njegova administracija ojačala američku ekonomsku sigurnost kroz sporazume sa saveznicima i partnerima širom svijeta radi proširenja lanaca snabdijevanja kritičnim mineralima. Ova strategija otvara značajne mogućnosti za američke investitore u kirgistanskom rudarskom sektoru, naročito u oblasti rijetkih zemnih metala, litijuma i drugih minerala ključnih za zelenu tranziciju i odbrambenu industriju. Kirgistan nudi povoljne uslove za istraživanje i eksploataciju, uz garantovanu zaštitu investicija i mogućnost dugoročnih partnerstava sa vodećim američkim kompanijama.
Ukupna trgovina robom i uslugama između SAD i Kirgistana iznosila je 373,7 miliona dolara u 2025. godini, što predstavlja rast od 12,3% u odnosu na 2023. godinu. U 2025. godini, američki izvoz robe u Kirgistan dostigao je 155,6 miliona dolara, dok je uvoz iz Kirgistana iznosio 31,6 miliona dolara, što je povećanje od čak 90,6% u odnosu na prethodnu godinu.
Trumpova administracija poseban naglasak stavlja na tehnološku diplomaciju, uključujući saradnju u oblasti digitalnih tehnologija, cloud computinga i vještačke inteligencije. Za američke kompanije iz sektora IT i digitalnih usluga, Kirgistan predstavlja ulaznu tačku na tržište od 180 miliona potrošača unutar Evroazijske ekonomske unije.[4]
Istovremeno, Kirgistan ostaje ključni član Evroazijske ekonomske unije (EAEU) i Organizacije Ugovora o kolektivnoj sigurnosti (CSTO). Međutim, ovi odnosi su doživjeli kvalitativnu transformaciju pod Japarovljevim vodstvom. Više nije riječ o odnosima vazala i suverena, već o ravnopravnom partnerstvu dvije države koje dijele historijske, ekonomske i sigurnosne veze. Trgovinska razmjena između Rusije i Kirgistana u 2024. godini porasla je za više od 25%, dostigavši 3,89 milijardi dolara, što Rusiju svrstava na drugo mjesto po obimu trgovine sa Kirgistanom, sa udjelom od 22,1%. Ruske investicije u Kirgistanu su u 2024. godini porasle za 75% i iznosile su skoro 280 miliona dolara, sa dodatnih 56 miliona dolara u prvom kvartalu 2025. godine. U Kirgistanu posluje preko 1.700 preduzeća sa ruskim kapitalom, koja implementiraju projekte u energetskom, rudarskom, industrijskom i e-commerce sektoru. Kirgistan nudi ruskim investitorima stabilne uslove poslovanja, pristup regionalnim tržištima i podsticaje za investicije u prioritetnim sektorima kao što su energetika, poljoprivreda i infrastruktura.
Kina je najveći trgovinski partner Kirgistana, sa ogromnom trgovinskom razmjenom koja daleko nadmašuje sve ostale partnere. Prema podacima za 2024. godinu, kineski izvoz u Kirgistan iznosio je 19,9 milijardi dolara, dok je u 2025. godini dostigao 21,98 milijardi dolara. Ovaj obim trgovine višestruko je veći od kombinovane trgovine sa SAD i Rusijom. Kineske direktne investicije u Kirgistan kontinuirano rastu, sa fokusom na infrastrukturne projekte, energetiku, rudarstvo i poljoprivredu. Kineske kompanije su posebno zainteresovane za kirgistanske resurse rijetkih zemnih metala, kao i za projekte u oblasti obnovljivih izvora energije. Za kineske investitore, Kirgistan nudi povoljan geografski položaj, pristup tržištima Evroazije i relativno stabilno okruženje. Pod direktnim pokroviteljstvom i ličnim angažmanom Japarova, probijen je višedecenijski zastoj i započela je realizacija historijskog projekta željezničke pruge Kina-Kirgistan-Uzbekistan. Ovaj projekat će Kirgistan pretvoriti iz zemlje bez izlaza na more u ključni evroazijski tranzitni čvor, donoseći milijarde dolara tranzitnih prihoda i otvarajući ogromne mogućnosti za investicije u logističku infrastrukturu, trgovinske centre i industrijske zone duž koridora.
Od svih potencijalnih evropskih partnera, Slovenija je možda najslikovitiji primjer države čija geografija gotovo u ogledalu preslikava kirgistanske uslove. Smještena između Alpa, Jadrana i Panonske nizije, Slovenija je decenijama razvijala modele upravljanja planinskim reljefom koji su danas prepoznati širom svijeta. Za Kirgistan, koji se suočava sa sličnim izazovima – od održavanja planinskih puteva do upravljanja vodnim resursima – slovenačko iskustvo nije samo korisno, ono je dragocjeno. Za slovenačke investitore, Kirgistan nudi jedinstvenu priliku za plasman tehnologija i usluga na tržište od 180 miliona potrošača unutar Evroazijske ekonomske unije, uz povoljne poreske olakšice i zaštitu investicija.
Slovenačke inžinjering i građevinske kompanije decenijama grade najzahtjevnije infrastrukturne objekte u Alpama. Njihovo iskustvo u probijanju tunela kroz tvrdi kamen, stabilizaciji padina, izgradnji mostova u ekstremnim vremenskim uslovima i sanaciji klizišta i vodtokova predstavlja praktično znanje koje se ne može naučiti iz udžbenika. Slovenija je 2023. godine izvezla građevinske usluge i tehnologije u vrijednosti od 1,2 milijarde eura, što svjedoči o snazi i konkurentnosti ovog sektora. Za Kirgistan, koji planira ambiciozne infrastrukturne projekte – uključujući pristupne puteve za željeznički koridor Kina-Kirgistan-Uzbekistan – slovenačka ekspertiza je od neprocjenjive vrijednosti.
Kirgistan, sa svojim ogromnim hidroenergetskim potencijalom – procjenjuje se da je iskorišteno manje od 10% raspoloživih kapaciteta – može direktno primijeniti slovenačka iskustva u projektovanju i upravljanju malim i srednjim hidroelektranama. Za slovenačke investitore i tehnološke kompanije, ovo je prilika za dugoročne projekte u sektoru obnovljivih izvora energije, uz podsticaje od strane kirgistanske vlade za investicije u zelenu energiju. Zajednički projekti, razmjena stručnjaka i edukativni programi u ovoj oblasti mogli bi donijeti brze i mjerljive rezultate, uz istovremeno jačanje institucionalnih kapaciteta kirgistanskih energetskih kompanija.
Farmaceutska industrija je možda najsjajniji primjer slovenačkog uspjeha u transferu znanja. Vodeći slovenački proizvođači izgradili su svjetski priznate kapacitete u proizvodnji generičkih lijekova i aktivnih farmaceutskih supstanci. Njihov model razvoja – od lokalne proizvodnje do globalnog izvoza – predstavlja jasan putokaz za Kirgistan. Zemlja je bogata autohtonim biljem iz planinskih predjela, koje može poslužiti kao sirovinska baza za proizvodnju prirodnih lijekova, suplemenata i kozmetičkih proizvoda visoke dodane vrijednosti. Kirgistan nudi slovenačkim farmaceutskim kompanijama pristup jedinstvenoj sirovinskoj bazi, povoljne uslove za izgradnju proizvodnih pogona i pristup tržištu Evroazijske ekonomske unije bez carinskih barijera.
Slovenija je u posljednje dvije decenije izgradila prepoznatljiv brend održivog i ekskluzivnog turizma. Planinski centri poput Bleda, Bohinja, Kranjske Gore i veličanstvenog Triglavskog nacionalnog parka privlače sve veći broj turista visoke platežne moći, koji traže autentična iskustva, a ne masovni turizam. Kirgistan, sa svojim netaknutim planinskim pejzažima, kristalno čistim jezerom Isik-Kul i bogatom nomadskom tradicijom, ima identičan potencijal. Za slovenačke turističke kompanije i investitore, Kirgistan predstavlja netaknuto tržište sa ogromnim potencijalom za rast. Vladine podsticaje za investicije u turističku infrastrukturu, uključujući poreske olakšice i subvencije za razvoj eko-turizma, čine Kirgistan atraktivnom destinacijom za slovenački kapital i znanje.
U tom kontekstu, kompanije iz Slovenije sa iskustvom u inžinjeringu, energetici, infrastrukturi i održivom turizmu mogle bi predstavljati potencijalne partnere u razvojnim projektima Kirgistana. Tako kompanija RIKO[5], koja ima bogata poslovna iskustva na nekadašnjem Sovjetskom prostoru, nudi sveobuhvatna, moderna rješenja za ključne sektore od strateškog značaja za Kirgistan: kompletnom inžinjeringu, energetici, farmaciji, logistici i vrhunskom građevinarstvu. S obzirom na ogroman, a nedovoljno iskorišten hidroenergetski potencijal Kirgistana, RIKO-va ekspertiza u projektovanju, izgradnji i modernizaciji hidroelektrana, kao i u integraciji naprednih sistema obnovljivih izvora energije, predstavlja direktno rješenje za postizanje energetske nezavisnosti i stabilnosti zemlje. Istovremeno, RIKO je svjetski priznata kompanija u izgradnji luksuznih stambenih kompleksa, ekskluzivnih hotela i turističkih resorta najvišeg standarda. Za Kirgistan, koji pod vodstvom predsjednika Japarova teži razvoju premium turizma oko jezera Isik-Kul i u planinskim regijama, partnerstvo sa RIKO grupom znači direktan transfer vrhunskog inženjeringa i građevinskih tehnologija, modernih arhitektonskih rješenja i znanja u upravljanju izgradnjom objekata svjetske klase. Ovo strateško partnerstvo omogućilo bi Kirgistanu da brzo i efikasno realizuje ambiciozne infrastrukturne i energetske projekte, privuče visokobudžetne turiste i investitore, te se pozicionira kao regionalni lider u održivom i luksuznom razvoju Centralne Azije.[6]
Od svih država Zapadnog Balkana, Srbija predstavlja najjačeg privrednog, infrastrukturnog i tehnološkog aktera. Pod vodstvom predsjednika Aleksandra Vučića, Srbija je doživjela ekonomsku i infrastrukturnu renesansu, uspješno balansirajući između različitih geopolitičkih centara moći uz očuvanje nacionalnih interesa i postizanje rekordnih stopa rasta. Vučićev model upravljanja, koji kombinira pragmatičnu diplomatiju sa ambicioznim infrastrukturnim projektima, predstavlja inspiraciju za kirgistansko rukovodstvo koje pod Japarovom teži sličnoj transformaciji. Ono što Srbiju čini posebno vrijednim partnerom za Kirgistan jeste njen fokus na transferu znanja i tehnologija, a ne samo na izvoz proizvoda ili usluga. Za srpske investitore, Kirgistan nudi jednu od najkonkurentnijih investicionih klimi u Centralnoj Aziji.
U oblasti poljoprivrede, Srbija je regionalni lider u agronomiji, proizvodnji sjemena, stočarstvu, veterinarskoj medicini i finalnoj preradi hrane. Kirgistan ima milione hektara nezaprljanih, organskih pašnjaka koji predstavljaju neiskorišteni potencijal za proizvodnju visokokvalitetnog mesa, mlijeka, vune i kože. Uspostavljanje zajedničkih edukativnih programa, razmjena stručnjaka i implementacija srpskih modela upravljanja poljoprivrednim gazdinstvima omogućili bi Kirgistanu da samostalno razvije moderne pogone za preradu mlijeka i mesa, te izvozi proizvode visoke dodate vrijednosti na tržišta Evroazijske ekonomske unije, Kine i Bliskog istoka.
Kada je riječ o autoputevima i teškoj infrastrukturi, Srbija ima vrhunska, savremena iskustva u projektovanju i izgradnji autoputeva, mostova i tunela kroz izuzetno zahtjevne planinske predjele. Od 2012. godine, kada je Aleksandar Vučić prvi put stupio na funkciju premijera, a potom i predsjednika Republike, pokrenut je jedan od najambicioznijih infrastrukturnih programa u historiji zemlje. Od tada do danas izgrađeno je preko 620 kilometara autoputeva, čija se okvirna ukupna vrijednost procjenjuje na oko devet milijardi eura. Riječ je o fascinantnim rezultatima koje mu, bez rezerve, priznaju kako prijatelji tako i protivnici da je Srbija u ovom periodu napravila više na polju saobraćajne infrastrukture nego u čitavoj svojoj prethodnoj novijoj historiji.
U sferi industrializacije i metalurgije, Srbija posjeduje snažnu tradiciju i savremene kapacitete u teškoj industriji, metalurgiji i mašinstvu. Kirgistan, koji pod vodstvom predsjednika Japarova teži da prestane biti samo izvoznik sirove rude, može uz srpsku pomoć razviti pogone za finalnu preradu metala i proizvodnju mašinskih komponenti. Transfer znanja i tehnologija u upravljanju industrijskim postrojenjima, obuka radne snage i zajednička istraživanja u oblasti novih materijala bili bi od neprocjenjive vrijednosti za kirgistansku reindustrijalizaciju.
Kada je u pitanju namjenska industrija, saradnja se mora temeljiti isključivo na transferu znanja i tehnologije. Srbija posjeduje autonomnu, visoko razvijenu i svjetski priznatu namjensku industriju, koja proizvodi širok spektar odbrambene opreme, od artiljerijskih sistema i bespilotnih letjelica, do oklopnih vozila i radarskih sistema. Srpski izvoz namjenske industrije premašio je 865,6 miliona eura u 2025. godini.[7] Srbija prednjači u privlačenju neposrednih stranih investicija na Zapadnom Balkanu, ostvarujući priliv od oko šest milijardi eura godišnje, što premašuje ukupan iznos investicija koje privuku sve ostale zemlje regiona zajedno.
Iako geografski različite, Kirgistan i Crna Gora mogu ostvariti izuzetno komplementarnu saradnju, posebno u sektorima turizma i vanjskotrgovinske logistike. Ovu sinergiju dodatno potencira nova politička realnost u Podgorici: crnogorska vlada, a naročito crnogorski parlament i predsjednik Andrija Mandić, dosljedno artikuliraju i provode novu, proaktivnu politiku otvaranja prema svijetu, sa posebnim strateškim fokusom na Centralnu Aziju. Kirgistan kao mogući ključni partner u budućnosti i otvaranje vrata za direktnu državnu i privrednu saradnju koja prevazilazi tradicionalne geopolitičke okvire. Za crnogorske investitore, Kirgistan predstavlja netaknuto tržište sa ogromnim potencijalom u turizmu, logističkoj infrastrukturi i poljoprivredi. Kirgistanska vlada nudi povoljne uslove za strane investicije, uključujući poreske olakšice, garantovanu zaštitu kapitala i slobodan pristup regionalnim tržištima.
Crna Gora je u posljednje dvije decenije izgradila prepoznatljiv brend luksuznog i održivog turizma, sa dokazanim iskustvom u upravljanju planinskim centrima poput Žabljaka i Kolašina i zaštitom nacionalnih parkova poput Durmitora, Biogradske gore i Lovćena. Turistički sektor Crne Gore ostvario je 2025. godine prihode od preko 1,48 milijardi eura, što čini preko 25% BDP-a zemlje. Kirgistan, sa biserom kakvo je jezero Isik-Kul, netaknutim planinskim lancima Tien Šana i bogatom nomadskom kulturnom baštinom, ima identičan potencijal. Za crnogorske turističke kompanije, Kirgistan nudi priliku za razvoj ekskluzivnih eko-odmarališta, planinskih centara i avanturističkog turizma, uz podsticaje od strane kirgistanske vlade za investicije u turističku infrastrukturu. Zajednički projekti, razmjena turističkih radnika i promocija kirgistanskih destinacija na crnogorskom i evropskom tržištu mogli bi donijeti značajne rezultate u relativno kratkom roku.
Diversifikacija izvoznih ruta predstavlja ključni element ekonomske sigurnosti Kirgistana. Luka Bar u Crnoj Gori, s godišnjim prometom većim od pet miliona tona robe, može postati strateško logističko čvorište za plasman kirgistanskih proizvoda – tekstila, organske hrane, suhog voća, začina, eteričnih ulja i farmaceutskih proizvoda – prema tržištima Južne i Zapadne Evrope. Istovremeno, za crnogorske logističke kompanije otvara se prilika za razvoj novih transportnih koridora, intermodalnih logističkih centara i jačanje njihove uloge u regionalnim i evropskim lancima snabdijevanja.
Crna Gora, kao zemlja kandidat za članstvo u Evropskoj uniji, može poslužiti Kirgistanu kao most ka evropskim institucijama i fondovima. Zajednički projekti u oblasti zaštite životne sredine, obnovljivih izvora energije, turizma i poljoprivrede mogli bi biti kandidovani za finansiranje iz EU fondova, uz podršku crnogorskih institucija.
Ovo bi Kirgistanu otvorilo pristup finansijskim sredstvima koja su do sada bila nedostupna, uz istovremeno jačanje institucionalnih kapaciteta i približavanje evropskim standardima. Crnogorski investitori bi kroz ovakve projekte stekli pristup novim tržištima i mogućnost za širenje poslovanja u Centralnoj Aziji.[8]
Savremeni Kirgistan predstavlja udžbenički primer kako srednje velika država može transformisati svoju geografsku poziciju iz historijskog izazova u najjaču stratešku prednost. Pod rukovodstvom predsednika Sadyra Japarova, vlada je uspešno operacionalizovala doktrinu strateške autonomije, pretvarajući kompetitivne interese globalnih sila u konkretne nacionalne dividende, uz apsolutno očuvanje suvereniteta nad ključnim resursima. Ovaj historijski mandat biće zabilježen kao era koja je Kirgistanu povratila njegovu centralnu ulogu u evroazijskim tokovima, istovremeno uspostavljajući vlastiti model upravljanja kojeg su primijetile najuglednije međunarodne institucije. Administracija predsjednika Japarova uspjela je povećati institucionalnu sposobnost države i ubrzati razvojne projekte, ali dugoročna održivost ovog modela zavisit će od jačanja pravne države, transparentnosti i institucionalne ravnoteže.
Ovakav strateški zaokret prepoznat je u najvišim krugovima svjetske politike. Na historijskom Samitu lidera formata C5+1 u Bijeloj kući, novembra 2025. godine, predsjednik Donald Trump je istakao: „Kirgistan je postao ključni oslonac stabilnosti i strateških prilika u srcu Evroazije. Predsjednik Sadyr Japarov je jasno pokazao da je Biškek spreman za ozbiljnu, transakcionu saradnju u oblasti kritičnih minerala i bezbjednosti lanaca snabdjevanja. To nije samo regionalni napredak, to je direktan i dugoročan interes Sjedinjenih Država za izgradnju otpornih globalnih saveza.“ Ova izjava nedvosmisleno potvrđuje da je Kirgistan redefinisan iz perifernog posmatrača u ravnopravnog i nezaobilaznog partnera vodeće svjetske sile.[9]
Makroekonomski rezultati vlade Kirgistana predstavljaju empirijski dokaz efikasnosti ovog reformskog kursa. Gotovo udvostručenje bruto domaćeg proizvoda u tri godine i eksponencijalni skok stranih direktnih investicija nisu plod tržišne slučajnosti, već direktna posledica namenske politike suverene optimizacije resursa. Kao što je MMF u svom izvještaju
Ključna inovacija u vanjskoj politici Kirgistana jeste uspješna primjena doktrine multivektorskog suvereniteta. Povratak pune državne kontrole nad rudnikom Kumtor i reinvestiranje tih sredstava u domaću infrastrukturu, IT sektor i regionalni razvoj označili su definitivan raskid sa ekstraktivnim modelima prošlosti. U tom kontekstu, Evropska unija je putem ambasadorke Marilyn Josefson[10] pohvalila "uravnotežen" vanjskopolitički kurs Kirgistana, ali je ta izjava prvenstveno odnosila na njegovu geostratešku ulogu, a ne na unutrašnje reforme.
Na planu prostorne ekonomije, katalitičko pokretanje željezničkog koridora Kina–Kirgistan–Uzbekistan fundamentalno mijenja logistiku kontinenta. Kirgistan više nije geografski zatvoren prostor, već postaje Kirgistan ima potencijal da postane jedan od važnijih tranzitnih čvorova modernog Puta svile.
„Ako smo do sada živjeli u 'slijepoj ulici' između Evrope i Kine, završetkom izgradnje željeznice Kina–Kirgistan–Uzbekistan pretvorit ćemo se u tranzitnu silu. (...) Međutim, 90 odsto ove pruge u Kirgistanu prolazi kroz regiju Narin – jednu od najplaninskijih oblasti u zemlji. Izgradnja kroz takav teren je izuzetno teška, zahtijeva brojne tunele i mostove, i sa složenim problemima dugoročnog održavanja..[11]
Prava snaga kirgistanskog ekonomskog modela ogleda se i u njegovoj sposobnosti da privuče vrhunski tehnološki transfer i strateški kapital kroz regulatorni okvir. Kreiranjem sistema karakterisanog pravnom predvidivošću, niskim poreskim stopama i agresivnom zaštitom stranog kapitala, Biškek je pozicionirao zemlju kao premium lokaciju za globalne investitore. Glavna ekonomistkinja EBRD-a Beata Javorcik[12] istakla je u maju 2024 da je Kirgistan na početku godine ostvario izuzetan i robustan privredni rast od 10,1 odsto, uprkos vanjskim rizicima i prijetnjama od novih sankcija.
U izvještajima[13] za 2025. godinu, MMF je pohvalio Kirgistan zbog izuzetne ekonomske otpornosti, ostvarivši prosječan rast BDP-a od 9% od 2022. godine uz smanjenje javnog duga na 36,6% BDP-a. Institucija je istakla uspješnu stabilizaciju inflacije i podigla prognozu rasta za 2025. na 8%, naglašavajući agilnost ekonomije i uspješne reforme.
Kirgistan je pod vodstvom predsjednika Sadyra Japarova uspješno redefinisao pravila igre za srednje države u 21. vijeku. Harmonizacijom čvrste unutrašnje stabilnosti i hiperpragmatične vanjske angažovanosti, aktuelno rukovodstvo je iskovalo model koji samostalno diktira vlastitu razvojnu putanju. Od historijskog preuzimanja kontrole nad nacionalnim bogatstvom, preko probijanja višedecenijskih zastoja u velikim infrastrukturnim projektima, do izgradnje sofisticiranih globalnih partnerstava, Kirgistan demonstrira kako se geografski izazovi pretvaraju u trajne strateške prednosti, ali i spreman da se suoči sa izazovima. Ovo je stabilan, predvidiv i visoko profitabilan stub novog multipolarnog poretka, spreman da oblikuje decenije koje dolaze.[14] Rizici i ograničenja kirgistanskog razvojnog modela ogledaju se kroz: demokratsku konsolidaciju, borbu protiv korupcije; zavisnost od vanjskih tržišta, klimatske promjene, vodu kao strateški resurs te odnose sa susjednim Tadžikistanom.
Ljubljana/Bruxelles/Bishkek, 25.avgust 2026
[1] IFIMES – Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije sa sjedištem u Ljubljani, Slovenija, je nosilac specijalnog konzultativnog statusa pri Ekonomsko-socijalnom vijeću ECOSOC/UN, New York, od 2018.godine i izdavač je međunarodne naučne revije „European Perspectives”, link: https://www.europeanperspectives.org/en
[2] Format C5+1 (Centralna Azija plus Sjedinjene Američke Države) uspostavljen je 2015. godine kao diplomatski mehanizam za unapređenje regionalne saradnje i stabilnosti. Prema podacima američkog Stejt departmenta, ovaj format je 2023. godine podignut na nivo šefova država, što predstavlja historijski presedan u američko-centralnoazijskim odnosima. U.S. Department of State, "C5+1 Diplomatic Platform", 2023., link: https://2021-2025.state.gov/c51-diplomatic-platform/
[3] Kirgistan je 2024. godine ostvario BDP rast od 9,0%, sa projekcijama rasta od 11,1% u 2025. godini, prema podacima FocusEconomics, Macrotrends i Worldometer-a. Inflacija je u 2024. godini iznosila 3,5%, što je najniža stopa u regionu. FocusEconomics, "Kyrgyzstan Economic Outlook 2025"; Macrotrends, "Kyrgyzstan GDP Growth 2025"; Worldometer, "Kyrgyzstan Economy", link: https://www.focus-economics.com/countries/kyrgyzstan/?utm_source
[4] Istorijski samit C5+1 održan je u Bijeloj kući u novembru 2025. godine, sa učešćem predsjednika Donalda Trumpa i lidera pet centralnoazijskih država. Tom prilikom, Trump je izjavio: "Ovo je istorijski trenutak... Moja administracija je posvećena jačanju veza sa Centralnom Azijom.": The White House, "Readout of President Trump's Meeting with the Leaders of Central Asia", novembar 2025., link: www.whitehouse.gov/fact-sheets/2025/11/joint-fact-sheet-on-president-donald-j-trumps-meeting-with-president-lee-jae-myung/?utm_source
[5] Kompanija RIKO, link: https://www.riko.si/hr/
[6] Slovenija je 2023. godine izvezla građevinske usluge i tehnologije u vrijednosti od 1,2 milijarde eura, prema podacima Slovenskog statističkog zavoda. Vidi: Statistical Office of the Republic of Slovenia, "Annual Report 2023", Ljubljana, 2024., link: www.stat.si/StatWeb/en/News/Index/12900?utm_source
[7] Izvoz namenske industrije Srbije dostigao je 865,6 miliona evra 2022. godine, a za 2024/2025. projektuje se rast na preko 1,6 milijardi dolara, potvrđujući regionalno liderstvo, link: https://bizlife.rs/izvoz-namenske-industrije-ove-godine-ce-premasiti-16-milijardi-dolara/?utm_source
[8] Crna Gora je u 2025. godini ostvarila 1,48 milijardi eura prihoda od turizma, link: https://investitor.me/2026/07/03/crna-gora-prihodovala-148-milijardi-eura-od-turizma-ali-ostali-stari-problemi/
[9] Remarks at a Working Dinner With Leaders of Central Asian Countries and an Exchange With Reporters, link: https://www.presidency.ucsb.edu/documents/remarks-working-dinner-with-leaders-central-asian-countries-and-exchange-with-reporters?spm=a2ty_o01.29997173.0.0.72c755fbKihVNI
[10] EU Ambassador: Kyrgyzstan is an example of successful foreign policy, link: https://24.kg/english/318592_EU_Ambassador_Kyrgyzstan_is_an_example_of_successful_foreign_policy/
[11] The Diplomat: The Politics of the China-Kyrgyzstan-Uzbekistan Railway, link: https://thediplomat.com/2026/03/the-politics-of-the-china-kyrgyzstan-uzbekistan-railway/
[12] While disinflation has been faster than expected, inflation in some of our countries remains high,” said Beata Javorcik, the EBRD’s Chief Economist, link: www.ebrd.com/home/news-and-events/news/2024/growth-in-ebrd-regions-to-pick-up-despite-geopolitical-pressures.html
[13] IMF Executive Board Concludes 2025 Article IV Consultation with Kyrgyz Republic, link: www.imf.org/en/news/articles/2025/06/04/pr25176-kyrgyz-republic-imf-executive-board-concludes-2025-article-iv-consultation
[14] Prema projekcijama Svjetske banke, Centralna Azija bi mogla ostvariti ekonomski rast od 5,2% u 2025. godini, uz značajan doprinos tranzitnih projekata poput željezničke pruge Kina-Kirgistan-Uzbekistan. Kirgistan je prepoznat kao jedan od najbrže rastućih ekonomija u regionu. Vidi: World Bank, "Global Economic Prospects", Washington D.C., jun 2025., link: www.worldbank.org/ext/en/country/kyrgyzrepublic
